نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

مبانی محیط زیست

آموزش مبانی محیط زیست

آگاهی عمومی محیط زیست

           ترجمه و گردآوری

                                                                                                                         شرکت مهندسی و مشاوره   

                                                                                                                             دکتر محمود آسیاچی

بنام خدا

با توجه به رشد روز افزون جمعیت و پیشرفت تکنولوژی و افزایش تعداد کارخانجات صنعتی و بوجود آمدن مشکلات زیست محیطی ناشی از آنها ،قصد داریم با آموزش مبانی محیط زیست این مسائل و مشکلات را پیش رویتان قرار داده و انگیزه حمایت و حفاظت از محیط زیست را در شما بوجود آوریم .لازم به ذکر است سازمان شما با تمایل به برقراری ًسیستم مدیریت زیست محیطی ًگامی عظیم در ابتدای این راه گذاشته است .در ابتدا لازم است با بعضی اصطلاحات و مفاهیم محیط زیست آشنا گردید:

الف-محیط زیست:عبارتست از آنچه فرآیند زیست محیطی را احاطه کرده،آنرا در خود فروگرفته و با آن در کنش وواکنش است .پس محیط زیست در بر گیرنده کلیه موجودات زنده و محیط اطراف آنها می باشد.

برای توضیح بشتر تعریف دیگری را می توان ارائه داد :«محیط زیست از کهکشان راه شیری تا و کوچه پس کوچه های شهر ما را نیز در بر می گیرد»

ب-آلودگی های محیط زیست: هر ماده وارد شده به آب و خاک یا هوا و غیره که به نوعی ترکیب آنها را تغییر دهد و استفاده از آنها برای انسان یا سایر موجودات زنده منجر به بروز بیماری یا مشکلاتی نظیر آن گردد و یا این منابع را غیر قابل استفاده گرداند آلودگی گویند.

لازم به ذکر است که آلودگی در محیط زیست از ابتدای طبیعت موجود بوده است اما این مقدار آلودگی ،طبیعی بوده و طبیعت بخودی خود توانایی تصفیه این آلودگیها را داشته است .امروزه با پیشرفت صنایع و کشاورزی و… این آلودگیها بیشتر گردیده و دیگر طبیعت توانایی از بین بردن این آلودگی را ندارد.

آلودگیهای محیط زیست را می توان در 5 مورد دسته بندی نمود:

  آلودگی آب:

فاضلاب کارخانجات می تواند عامل مهمی در آلودگی آب باشد.

    آلودگی خاک:

ریزش مواد نفتی از منابع نگهداری آنها می تواند عامل مهمی در آلودگی آب باشد .

   آلودگی هوا :

دود خارج شده ازاگزوز خودروها یکی از انواع آلوده کنندهای هوا می باشد.

   آلودگی صوتی :

سرو صدای بسیار شدید ناشی از بعضی دستگاههای صنعتی به نحوی که به گوش آزار برساند می تواند جزو عوامل آلودگی صوتی باشد.

   آلودگی تصویری :

تجمع زباله در محیط نوعی آلودگی تصویری محسوب می گردد.

مشکلات عمده محیط زیست

روند رو به افزایش مهاجرت به شهرها در دهه های اخیر باعث بروز مشکلات جدید و تازه ای شده است .همزمان با توسعه شهر نشینی افزایش چشم گیر حاشیه نشینی بصورت

حلبی آبادها منظره ای زشت از عواقب این گونه مهاجرت ها می باشد ،رشد و توسعه نامنظم شهرها علاوه بر صدمه زدن به زیبایی شهر به مشکلات درون شهری از جمله ترافیک ،کمبود آب وبرق و… در این مناطق می افزاید.

سوراخ شدن لایه ازن

بحران کم آبی

اثر گلخانه ای و گرم شدن کره زمین

 توصیه های زیست محیطی

 

  • اشاعه فرهنگ حمایت و حفاظت از محیط زیست و شناساندن خطرات و بحرانها وایجاد علاقه به نجات کره زمین در افراد خانواده .

  • مصرف گوشت کمتر.

  • صرفه جویی در مصرف آب.

  • استفاده کمتر از مواد شوینده و پاک کننده شیمیایی .

  • صرفه جویی در مصرف انرژی.

  • اهمیت دادن به گیاهان و حفظ محیط سبز.

  • مبارزه طبیعی با آفات گیاهی .

  • صرفه جویی در مصرف کاغذ.

  • استفاده از پاکت بجای کیسه های پلاستیکی .

  • زباله کمتری تولید کنیم.

  • از گونه های مختلف حیات وحش حفاظت کنیم .

  • آموزش حفظ محیط زیست به کودکان.

   

به امید داشتن ایرانی سبز و آباد

اصل پنجاهم قانون اساسی

جمهوری اسلامی ایران

در جمهوری اسلامی ایران حفاظت از محیط زیست که نسل امروز و نسل های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند،وظیفه عمومی تلقی می گردد.

ازاین رو به فعالیت های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند ،ممنوع است .

احترام به طبیعت ،سپاس خالق بی همتاست.

شناخت و حمایت محیط زیست

هر گاه آخرین درخت قطع شد،

آخرین رودخانه خشک شد،

آخرین پرنده شکار گردید،

آخرین ماهی صید شد

بشر خواهد دانست که پول را ،نمی توان خورد.

طبیعت زیباست ،آلودگی از ماست.

با همین دیدگان اشک آلود

از همین روزن گشوده به دود

به پرستو،به گل،به سبزه درود.

 

(فریدون مشیری)

نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

مبانی سیستم مدیریت کیفیت

 

آموزش مبانی سیستم

 مدیریت کیفیت

 

1-تاریخچه سیستم کیفیت

کنترل کیفیت می تواند تا 3هزار سال قبل از میلاد و زمان ساخت برج بابل نسبت داده شود .برای قرون متمادی و تا قبل از صنعتی شدن جوامع،صنعتگران عمدتاً بصورت انفرادی فعالیت داشتند.در طول تاریخ مسئولیت کنترل کیفیت به عهده صانع یا شخص سازنده محصول تولیدی بود.ولی با شروع انقلاب صنعتی کم کم کنترل کیفیت از شخص سازنده به شخصی که مسئولیت فرایند تولید را بعهده داشت یعنی مدیر منتقل شد.

این تقسیم وظایف نهایتاً منجر به عدم هماهنگی و ارتباط بین انجام دهنده و کنترل کننده کالا و بین مشتریان و عرضه کنند گان گردید که این وضعیت تا به امروز ادامه دارد.

در طول دوران صنعتی شدن روشهای کنترل کیفیت توسعه یافته و پس از جنگ جهانی اول این روشها کاربرد وسیعتری یافتند.روشهای نمونه برداری توسعه یافته و استفاده از آمار برای کنترل وآگاهی از کیفیت بکار گرفته شد،فرایندی که در طول سالهای بین دو جنگ جهانی ادامه یافت و پیچیده تر گردید .

پس از جنگ جهانی دوم صنایع تولید با هزینه های بیشتر و سود کمتر مواجه شدند بازارهای عرضه کالا تنگتر و رقابتی تر شدند و توسعه تکنولوژی نوین نیز این مسئله را پیچیده تر نمود.

در نهایت معلوم شد که سعی در کنترل کیفیت پس از تولید محصول بیهوده است و این واقعیت ملموس گردید که پیشگیری از معایب قبل از تولید و در طول فرایند تولید کم هزینه تر و کاراتر بوده و عملی ساختن آن موجب صرفه جویی های قابل ملاحضه می شود.بدین ترتیب تضمین کیفیت زاده شد که تاکید آن بر ًپیشگیریً به جای ًردیابیً است.

 

2-تعاریف مربوط به سیستم مدیریت کیفیت

محصول

نتیجه یک فرآیند یا ماحصل یک فعالیت

 

  • × روش اجرایی:
  • ×راه مشخص انجام فعالیتی که بر کیفیت موثر است.
  • × کیفیت :

درجه ای از برآورده سازی الزامات توسط مجموعه ای از ویژگی های ذاتی.

  • ×واژه کیفیت می تواند با توصیفاتی نظیر ضعیف ،خوب یا عالی همراه باشد.
  • ×ذاتی به معنای وجود داشتن درچیزی است.
  • ×سیستم مدیریت کیفیت:

فعالیت های هماهنگ شده برای هدایت یک سازمان در امور مرتبط با کیفیت.

 

3-مفهوم سیستم های کیفیت:

اغلب تولید کنند گان یا تامین کنند گان کالا تمایل دارند که به کیفیت مناسبی دست یابند .(کیفیت می تواند با توصیفاتی نظیر ضعیف ،خوب یا عالی همراه باشد که هر کدام نشان دهنده برآورده سازی الزامات توسط مجموعه ای از ویژگی های ذاتی می باشد.)بسیاری از آنها تلاشهای قابل ملاحضه ای را برای دستیابی به این هدف صرف می کنند .اغلب تلاشها صرف فعالیتهای بازرسی و اصلاح عیوب در طی تولید می شود.اما باید توجه داشت که بازرسی به تنهایی نمی تواند کیفیت را در یک محصول ایجاد کند.کیفیت بایستی طراحی شده و در محصول ایجاد و ساخته می شود.هشیاری و توجه به کیفیت بایستی از همان لحظه تعریف مفهوم ایده محصول نسبت درزمانی که نیازهای مشتری تعیین و تعریف گردد بوجود آید .که با درک درست و برآورده سازی دقیق نیازهای مشتری رضایتمندی وی حاصل می گردد.

  • تذکر1:شکایات مشتریان شاخص عمومی برای میزان پایین بودن رضایتمندی مشتری به حساب می آید ،اما عدم وجود آن الزاماً به معنای بالا بودن میزان رضایتمندی مشتری به شمار نمی آید.
  • تذکر 2:حتی هنگامی که الزامات مشتری با وی مورد توافق قرار گرفته اند و براورده نشده اند این به معنی تضمین رضایتمندی بالای مشتری نیست.

این توجه نسبت به تلاشهایی در جهت ایجاد کیفیت بایستی در طی مراحل مختلف توسعه و ساخت محصول و حتی پس از تحویل محصول به مصرف کنند ها ادامه یابد.

این تلاشها و فعالیتها در صورت هماهنگ شدن در جهت کیفیت تبدیل به سیستمی بنام سیستم مدیریت کیفیت می گردد.

ISO9001سیستم مدیریت کیفیت هست که هم برای واحد های تولیدی و خدماتی و…   کاربرد دارد.

استاندارد فوق خصوصیات مورد نظر سیستم مدیریت کیفیت را دقیقاً تعریف نموده که شامل موارد زیر می باشد:

  • ¨خط مشی کیفیت و ساختار سازمانی مدون
  • ¨مسئولیت و اختیارات از پیش تعریف شده
  • ¨وجود روش برای تمام فعالیت های عمده
  • ¨مستند سازی و کنترل مدارک
  • ¨حفظ و نگهداری سوابق
  • ¨ارزیابی عملکرد سیستم و اقدام برای رفع معایب و پیگیری آن

 در ادامه به تشریح موارد مهم ذکر شده در فوق پرداخته شده است:

الف خط مشی

  • üخط مشی عباتست از مقاصد ،اهداف وجهت گیری کلی یک سازمان نسبت به کیفیت که رسماً توسط مدیر ارشد اعلام شده باشد.
  • üاهداف کیفیت آن دسته از مقاصد مرتبط با کیفیت که دستیابی به آنها در کانون توجه و دستور کار سازمان قرار دارد.

مواردی که در خط مشی کیفی یک سازمان به آنها اشاره می شود عبارتند از:

  • ×تعهد به براورده کردن نیازمندی های استاندارد و همچنین تعهد به برآوردن خواسته اهای مشتری
  • ×تعهد به بهبود مستمر کیفیت
  • ×اهداف که برای رسیدن سازمان به کیفیت مطلوب حائز اهمیت است
  • ×اطمینان از ابلاغ و درک در سازمان

نکته :در مورد این مسئله باید متذکر شد که تمامی کارکنان و پرسنل سازمانی اعم از مدیران و کارگران موظفند خط مشی سازمان را درک کرده و به آن عمل نمایند .این بدان معنی نیست که شخص خط مشی سازمان را از برنماید بلکه درک صحیحی از مفاهیم موجود در خط مشی برای این منظور کفایت می کند.

 

ب-مسئولیت و اختیارات

تمامی مسئولیتهای افراد موثر بر کیفیت در سازمان و اختیارات آنان در حوزه کاری خود در این سیستم ها تعریف می گردد ،بطوریکه تمامی افراد از مسئولیتهای خود در قبال رسیدن به کیفیت مطلوب آگاه باشند.

 

ج-روشهای اجرایی

کلیه فعالیتهای مهم و تاثیر گذار بر کیفیت در این سیستم ها دارای روش اجرایی می باشند.

یک روش اجرایی نشان دهنده رویه مشخص انجام یک کار می باشد وتمامی کارکنان مرتبط با روش اجرایی واحد خود بایستی از متن آن آگاهی کافی داشته باشند و تمامی فعالیت های خود را با کل یا قسمتی از آن روش اجرایی مربوط می باشد هماهنگ نمایند.

د-مستند سازی و کنترل مدارک

طبق روش اجرایی کنترل مدارک تمامی از جمله روشهای اجرایی ،دستور العمل های کاری،جداول استاندارد و… با مهر سبز معتبر می باشند و همواره باید به آخرین ویرایش آنها توجه نمود.پرسنلی که نیاز به دریافتمدرکی از جمله دستور العمل ،روش اجرایی و… بنمایند با مسئول بالاتر از خود هماهنگی نموده سپس مدیر واحد با هماهنگی مسئول کنترل مدارک اقدام به تحویل مدرک خواسته شده به فرد مذکور می نماید و نیز اگر یکی از پرسنل نیاز به تغییر در مدرکی نماید و یا نیاز به تهیه مدرک جدیدی کند بایستی طبق چرخه بالا عمل نماید.

 

ه-حفظ و نگهداری سوابق کیفیت

سوابق مربوط به کیفیت نظیر فرمهای تکمیل شده بایستی تحت هر شرایطی از گزند آسیب و مخدوش شدن در امان بماند .در نگهداری سوابق باید به نکات زیر توجه نمود:

  • ×مراقبت از سابقه در حین جابجایی ،انبارش وبایگانی در مقابل پاره شدن ،گم شدن و…
  • ×جلوگیری از جابجا شدن سابقه ای با سلیقه دیگر و پس وپیش شدن سوابق در هنگام بایگانی
  • ×جلوگیری از کثیف شدن ،نابود شدن و از بین رفتن سوابق

برای آشنایی بیشتر با سیستم کیفیت در ذیل مواردی به عنوان راهنما ارائه گردیده است:

 

کالیبراسیون

کالیبراسیون :تصدیق دستگاهها وماشین آلات در برابر استاندارد های اندازه گیری شناسایی شده و مشخص آنها را کالیبره کردن تجهیزات یا کالیبراسیون می نامند.

تمامی تجهیزاتی که در سیستم موجود می باشند و به وسیله آنها فرایند ازرسی و آزمون انجام می پذیرند باید تحت کنترل باشند.

تمامی پرسنل موظفند در صورت مشاهده هر گونه مغایرت در کارکرد این تجهیزات ،همچنین در صورت مشاهده هر گونه مغایرت در کارکرد این تجهیزات ،همچنین در صورت مشاهده تجهیزی که تاریخ کالیبراسیون آن از موعد گذشته است موضوع را به رده بالاتر خود اطلاع داده تا توسط وی نسبت کالیبره کردن این تجهیزات بوسیله مسئول کالیبراسیون اقدامات لازم صورت پذیرد.

محیط کار مناسب:

ایزو نام سازمانی بین المللی است که از مراجع ملی استاندارد کشور ها تشکیل شده است وکارآن استاندارد سازی(تدوین استاندارد)می باشد.

از استاندارد های تدوین شده توسط این سازمان می توان به سیستم های مدیریتی ISO 9000وISO 14000  اشاره نمود .سری استاندارد های سیستم مدیریت کیفیت ISO900  شامل ISO 9001 ,ISO 9004  

و I SO190011 می باشند .

ایزو 9001 مخصوص سازمانهایی اعم از تولیدی و خدماتی است که الزاماتی را معین می نماید که برای صدور (گواهینامه) و مقاصد قراردادی مورد استفاده قرار می گیرد این استاندارد در براورده سازی الزامات مشتری تمرکز می یابد .

ولی ایزو 9004 خطوط راهنما را با اهداف گسترده تری برای یک سیستم مدیریت کیفیت نسبت به آنچه ایزو 9001 بیان می دارد ارائه می دهد.

گواهینامه های استاندارد ایزو9001 استاندارد محصول نمی باشد یعنی این گواهینامه به محصول تعلق نمی گیرد و نشانگر این مطلب نیست که محصولی که توسط سازمان تولید میگردد دارای گواهینامه ایزو 9001 می شود بلکه این سازمان و در حقیقت سیستم مدیریت سازمان است که موفق به اخذ آرم استاندارد می گردد.

 

هدف از برقراری سیستم مدیریت کیفیت دریک سازمان شامل موارد می باشد :

1-یکپارچه سازی تمام عناصری که کیفیت محصول یا خدمات ارائه شده توسط شرکت را تحت تاثیر قرار می دهد.

2-مشخص کردن کلیه وظایف مرتبط با کیفیت و تخصیص مسئولیتها

3- ایجاد روابط بر پایه همکاری متقابل بین قسمتهای مختلف

4-جلب رضایت مشتریان و کاهش شکایات آنها

5- بهبود مستمر کیفیت

6-تولید محصول مطابق با الزامات استاندارد و خواسته های مشتری

  مزایای یک سیستم مدون مدیریت کیفیت عبارتند از:

1- طراحی بهتر محصول

2- بهبود و ارتقاء اعتماد و اطمینان در نزد مشتریان و رضایت بیشتر آنها

3- بهبود کیفیت محصول

4- کاهش اسقاط ،دوباره کاری و شکایات مشتری که در نتیجه آنها هزینه ها کمتر می شود

5- مزایای تجاری بر پایه قابلیت اعتماد و اعتبار سازمان در بازارهای بین المللی که برای موفقیت در صادرات اساسی و ضروری است

6-برنامه ریزی بهتر فرایند برای بازار عرضه .

7- از بین بردن گلوگاههای تولید و ایجاد محیط کاری فارغ از تنش ،که منجر به روابط انسانی خوب می شود

8-ایجاد هوشیاری و توجه به کیفیت و رضایت شغلی بیشتر کارکنان و بهبود فرهنگ کیفیت در سازمان

9-استفاده کار از انسان،ماشین آلات و مواد که باعث افزایش بهره وری می شود

نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

چالشهای مدیران قرن 21

سازمان آرمانی تا سال 2000:

               -تقسیم کار و مسئولیت های هر عضو سازمان به روشنی شرح داده شده بود.

               -مناصب بر اساس سلسله مراتب سازمان یافته بودند و در نتیجه مقیاسی از قدرت به دست می دادند.

               -انتخاب اعضا برای مناصب بر مبنای شایستگی و تحصیلات بود

               -مدیران برای صاحبان شرکت ها کار می کردند. اما خود صاحبان اصلی ان ها نبودند.

               -همه اعضای سازمان باید از قواعد و کنترل های مرتبط با شغل خاص خود تبعیت می کردند. قواعد غیر شخصی بودند و برای همگان به یکسان اعمال می شدند.

دلایل  نوسازی مدیریت:

برنامه های جدید کسب و کار چیست و تفاوت آن با برنامه های قدیمی کدام است؟ با توجه به اینکه در مورد این برنامه ها توافقی جهانی وجود ندارد و نمی توان این موارد را تعمیم داد، به بیان ملاحظات زیر اکتفا می شود:

               •در اکثر کارها، بازار جهانی شده و رقابت جهانی بسیار شدت گرفته است. از این پس آسایش در بازار معنا ندارد

               •شعار“جهانی فکر کنید- محلی عمل کنید“ برای شرکت ها به یک اصل اساسی مدیریتی تبدیل شده است.

               •امروزه کسب موفقیت، بدون برخورداری از مزیت رقابتی غیر ممکن است.

               •پیمان ها و مشارکت های استراتژیک کاملا رواج یافته است

دلایل  نوسازی مدیریت:  (ادامه)

               •تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، سیستم و عملکرد مدیریت را شدیداً تحت تاثیر قرار می دهد و فرصت ها و تهدیدات جدیدی را مطرح می کند.

               •در تمام فعالیت های کسب و کار، سنجش عملکرد مورد تاکید قرار گرفته است سازمان ها باید ناب و چابک باشند.

               •از این پس، تنها موفقیت مالی، تمامی ذینفعان را ارضا نمی کند. برای مثال، آسیب نرساندن به محیط زیست برای اکثر صنایع و شرکت ها، به موضوعی کلیدید تبدیل شده است.

               •تغییرات جمعیتی مشتریان و کارکنان، نحوه تفکر و عمل مدیران را تحت تاثیر قرار داده است.

فصل دوم:
چالش های آینده مدیریت

چالش سرعت تغییرات:

با شتاب گرفتن سرعت تغییر، شرکت های بسیاری خود را در سمت اشتباه منحنی تغییر می یابند.رهبری صنعت به شدت کم رنگ می شود.

چالش هرج و مرج رقابتی:

مقررات زدایی به همراه تلاش های مقیاس زدایی تکنولوژی جدید، موانع ورود را در طیف وسیعی از صنایع، ((هرج و مرج)) رقابتی در حال خیزش است.

 

چالش کنترل:

به طور فزاینده ای شرکت ها خود را گرفتار ((شبکه های ارزش)) و ((اکوسیستم هایی)) می یابند که کنترل نسبی بر آنها دارند.

چالش اطلاعات:

دیجیتال سازی بی محابای همه چیز، شرکت هایی را تهدید می کند که حیاتشان وابسته به ایجاد و فروش دارایی های معنوی است.

 

چالش اینترنت:

اینترنت به سرعت قدرت چانه زنی را از تولید کنندگان به سمت مصرف کنندگان سوق می دهد.

چالش عمر محصول:

چرخه های عمر استراتژی آب می روند. به برکت سرمایه فراوان، قدرت برون سپاری و جهان گستردگی وب، اوج گیری کسب و کاری جدید سریع تر از همیشه ممکن شده است.

 

چالش تازه واردها:

نزول شدید هزینه های ارتباطی و جهانی سازی، در صنایع را به روی دسته ای بزرگ از رقبای جدید و بسیار کم هزینه گشوده است. این تازه واردها بسیار مشتاق بهره برداری از هزینه های موروثی سنت گراها هستند.

چالش راهبرد:

با توجه به اینکه در قرن آینده هم چیز با شتاب روبه دگرگونی و نامعلومی است، چه مواردی باید مبنای راهبرد قرارگیرد ؟ راهبرد سازمان (به ویژه در زمینه کسب و کار) را بر چه عواملی استوار کنیم؟

با توجه به اینکه :

                        •سقوط نرخ تولد نوزادان در کشورهای پیشرفته

                        •دگرگونی در چگونگی هزینه کردن درامدهای اضافی (مصرف کردنی)

                        •تعریف کارکرد.

                        •رقابت جهانی

                        •ناسازگاری رو به افزایش در میدان جهانی شدن اقتصاد، و از هم پاشیدگی سیاسی.

چالش دگرگونی ساختار سازمانی:

دگرگونی در محیط کسب و کار را نمی توان مهار کرد، ولی میتوان با انجام دگرگونی های مناسب در ساختار سازمان از آن پیش افتاد برای اینکه دگرگونی های برون سازمانی و درون سازمانی را به فرصت تبدیل کنیم، به ویژگیهای ذیل نیازمندیم:

                        •سیاست هایی برای ساختن اینده

                        •روش های سازمند( سیستماتیک) برای جستجو و دست یابی به دگرگونی

                        •راه درست برای شناساندن دگرگونی به درون سازمانی ها و برون سازمانی ها

                        •سیاست هایی برای ایجاد تعادل میان دگرگونی و ادامه کار سازمان

چالش بهره وری کارکنان فرهیخته:

ارزشمند ترین دارایی های یک سازمان در سده بیستم ابزار تولید آن بود، در سده بیست و یکم کارکنان فرهیخته و بهره وری آنها، چنین جایگاهی خواهند داشت.

               -بهره وری کارکنان فرهیخته

               -تعریف مجدد وظایف

               -تعریف مجدد کیفیت

چالش خود مدیریتی:

کار و به ویژه کارکنان فرهیخته، روز به روز به سوی ”“خود مدیریتی““ پیش میروند.

رفته رفته نیروی کار و به ویژه کارکنان فرهیخته، کارفرمای مشخص و ثابتی نخواهند داشت، باید خود را برای انجام  چند کار با هم و بیش از یک حرفه و یک سازمان کارفرمایی آماده کنند.

از اینرو، کارکنان فرهیخته با نیازهای تازه و بی سابقه ای رو به رو هستند:

                        •باید از خود بپرسند: من کی هستم؟ توانمندی هایم چیست؟ چگونه کارم را انجام می دهم؟

                        •باید از خود بپرسند: به کجا تعلق دارم؟

                        •باید از خود بپرسند: چه یاری هایی از من ساخته است؟

                        •آنان باید به ارتباط هایی مسوولانه تن در دهند.

                        •آنان باید برای نیمه دوم زندگی خود، فعالانه برنامه ریزی نمایند.

نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

پیشنهاد شرح وظایف سازمانی

مقدمه :

در سازمانها یکی از مهمترین دغدغه مدیران و کارکنان انجام وظایف و مسئولیتها توسط کارکنان میباشد و یکی از چالشهای سازمانی تعریف شرح وظایف کارکنان بوده ، بگونه ای که کارمند حیطه وظایف و مسئولیت هایی که می باید انجام بدهد را بخوبی بداند .

عدم تعیین شرح وظایف و مسئولیت های سازمانی موجب بسیاری از معظلات و اتلاف های سازمانی از قبیل ، تضادها و تعارضات ، استرس ، بی انگیزگی ، تشدد عملکردها و غیره میباشد .

لذا در این مقاله سعی کرده ایم که کلیات شرح وظایف برخی پست ها و سمتهای سازمانی را تعیین نموده و به مدیران ارشد و مدیران منابع انسانی سازمانها پیشنهاد نماییم . بدیهی است که موارد ذکر شده بسیار کلی بوده و مدیران محترم می باید با توجه به نوع سازمان  ، ساختار سازمانی و ماموریت سازمان متبوع خود اقدام به تصحیح نموده و در صورت نیاز برخی پارامترها تغییر داده و یا اضافه نمایند .

در هر صورت و با توجه به هر تغییر که صورت میگیرد ، توجه نمایید که برای کلیه فعالیتهای سازمان باید مسئولی را تعیین نمایید و یا بعبارت دیگر بهتر است که کلیه فعالیتهای مورد نیاز جهت تحقق ماموریت سازمان را لیست نمایید و آنها را یک به یک به سمت های شغلی سازمان واگذار نمایید ، بدینگونه اطمینان حاصل میگردد که تمامی فعالیت ها و وظایف سازمان به فرد و یا یکی از پست سازمانی واگذار شده و انجام میشود و میتوان کمیت و کیفیت آنرا مورد کنترل و ارزیابی قرار داد .

درذیل شرح وظایف برخی شغل ها و پست های سازمانی را ملاحظه نمایید :


 مدیریت کنترل کیفیت

– اجرای عملیات کنترل کیفیت و حصول اطمینان از رعایت استاندارد های فنی در کل شرکت.

– انجام آزمونهای کنترل کیفی در 3مرحله :ورودیها ،حین ساخت،محصولات ساخته شده .

– انجام و نظارت بر امور کالیبراسیون در کل شرکت .

– پیگیری تارفع کامل عدم تطابق ها در فرایند های تولید .

– دریافت پیشنهادات از پرسنل واحد و ارائه به واحد برنامه ریزی جهت بررسی اولیه .

– تهیه گزارش های لازم و ارسال به مدیریت تضمین کیفیت .

– جمع آوری اطلاعات آماری ضایعات.

مدیر عامل

1-تعیین سیاستهای کلان شرکت در جهت رسیدن به اهداف و تامین امکانات و نیاز مندیهای مورد لزوم درتحقق اهداف.

2-بکارگیری منابع و امکانات شرکت درجهت استقرار سیستم مدیریت کیفیت و معرفی یک نفر از مدیران شرکت بعنوان نماینده مدیریت در امور مربوط به نظام تضمین کیفیت.

3-کنترل و نظارت مستمر بر سیستم کیفیت ازطریق برگزاری جلسات بازنگری مدیریت.

4-گزارش گیری در مورد عملکرد سیستم کیفیت از مدیریت تضمین کیفیت و ارائه راهنمائیهای لازم در جهت بهبود مستمر سیستم کیفیت .

5-تصویب برنامه تولید هفتگی .

8- امکان سنجی قرارداد.

9-تصویب،انعقاد و اصلاح قرارداد فروش.

10-بررسی و تصویب فرم داده هایخرید.

11-تعیین تکلیف کالای نامنطبق.

12-تصویب نظامنامه کیفیت،روشهای اجرایی،روشهای کاری و روشهایآزمون.

13-تصویب به روز نمودن اسناد و مدارک کیفیتی و تهیه اصلاحی های مستندات و مدارک.

مدیریت تضمین کیفیت

1-سازماندهی و تقویت نظام پیشگیری از بروز عدم تطابق در محصولات ،فرایند وسیستم کیفیت.

2-نظارت بر فرایند و سیستم ارتباطات کارکنان به منظور ممانعت از هر گونه دوباره کاری و یا عدم صحت اطلاعات منتقل شده.

3-تشکیل کمیته های کاری در درون شرکت به منظور تهیه و تدوین مستندات نظام کیفیت و حصول اطمینان از برپایی سیستم کیفیت شرکت.

4-نظارت بر اجرای استاندارد های تضمین کیفیت در کل شرکت بر اساس استاندارد ISO9002-E-1994  وحصول اطمینان از بکارگیری سیستم کیفیت توسط کارکنان.

5-حفظ و نگهداری سیستم کیفیت شرکت.

6-گزارش دهی عملکرد سیستم کیفیت به مدیریت عامل شرکت به عنوان پایه ای برای بهبود سیستم کیفیت.

7-اجرای عملیات کنترل کیفیت و حصول اطمینان از رعایت استاندارد های فنی در کل شرکت.

8-نگهداری سوابق اسناد و مدارک کیفیتی.

9-تهیه گزارشات کنترل کیفیت.

10-تهیه دستور کار و تشکیل جلسه بازنگری مدیریت و نظارت بر اجرای مصوبات جلسه.

11-پیگیری و نظارت بر اجرای پیشنهادات تصویب شده.

12-بررسی و نظارت برنحوءاجرای قراردادهادر واحد تولید.

13-تهیه و کنترل نظامنامه کیفیت.

14-کنترل روشهای اجرایی ،روشهای کاری وآزمونها.

15-نظارت بر بکار گیری صحیح اسناد و مدارک کیفیتی و همچنین تهیه اصلاحیه های مستندات و مدارک.

16-قرنطینه ،خارج نمودن اقلام ورودی از قرنطینه و صدور مجوز انبارش در تمام مراحل فرایند تولید.

17-انجام عملیات تست و بازرسی اقلام ورودی .

18-نظارت بر صحت استفاده از علائم شناسایی و ردیابی.

19-تهیه لیست وسایل اندازه گیری ،بازرسی وآزمون ،وهمچنین کالیبراسیون آنها.

20-نصب،جمع آوری و تکمیل کارتهای وضعیت بازرسی و آزمون.

21-شناسایی ،کشف،جداسازی وگزارش به واحد های ذیربط.

22-جمع اوری و استخراج پیشنهادات رسیده از کارکنان و گزارش به واحد های ذیربط.

23-انجام و نظارت بر ممیزی های داخلی و جمع آوری و استخراج اطلاعات این ممیزی ها و اعلام به مدیریت عامل .

24-نظارت بر نحوء اجرای اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه.

25-انجام آزمایشهای غیر ظاهری مربوط به اقلام ورودی،در جریان تولید و کالای ساخته شده.

26-صدور اجازه تحویل محصول به مشتری از نظر کیفیتی.

27-تهیه لیست سوابق کیفیتی شرکت ،مدت زمان نگهداری و محل نگهداری.

28-تعیین عوامل شغلی موثر بر کیفیت.

29-تطبیق مشخصات محموله وارده با داده های خرید.

30-انتخاب نمونه و انجام آزمونهای ورودی.

31-نمونه برداری و انجام آزمونها و بازرسی های نظارتی در خط تولید و بر محصول در حین تولید.

32- انجام بازرسی های ظاهری محصول نهایی.

33-انجام ارزیابی های دوره ای انبار

34-انجام وظایف بند 3لغایت بند 11 مربوط به مدیریت عامل در غیاب ایشان.

مدیریت اداری و مالی

1-انجام کلیه فرایند های مرتبط با امور مالی قرار دادها

2-نظارت بر کنترل موجودی های انبار ها

3-انجام کلیه مراحل و فرایند های مرتبط با تهیه صورتهای مالی.

4-انجام کلیه مراحل و فرایند های مرتبط با امور پرسنلی و اداری .

5- نیاز سنجی آموزش و برگزاری د.ره های آموزشی

6- دریافت و ثبت پیشنهادات رسیده و ارجاع به مدیران مربوطه

7-تشکیل کمیته بررسی پیشنهادات

8- تهیه و نگهداری سوابق آموزشی ،دوره های آموزشی،صدور گواهینامه های مربوط به کارکنان

9-تعیین شرایط احراز شغلی کارکنان ،اجرای دوره های آموزشی لازم.

10-ارزیابی دوره های آموزشی برگزار شده و نظر خواهی از مدیران

11-تهیه نمودارهای آماری از اطلاعات مختلف.

مدیریت فنی

  • انجام امور مرتبط با عملیات نگه داشتن دستگاهها و تجهیزات فنی .
  • سرویس و نگهداری دستگاهها و تجهیزات فنی .
  • انجام تعمیرات اتفاقی دستگاهها و تجهیزات فنی .
  • ثبت موارد و نتایج تعمیرات و سرویسهای انجام یافته و نگهداری سوابق آنه .
  • همکاری و مشارکت در امکان سنجی قرار داد .
  • نظارت بر آماده بکار داشتن دستگاهها .

مدیریت بازرگانی

  • بررسی بازارها به منظور شناسایی نیاز های بازار و مشتریان .
  • بازنگری قراردادها .
  • انعقاد هر گونه قرارداد فروش و خرید .
  • ارزیابی پیمانکاران فرعی با کمک مدیریت تضمین کیفیت .
  • تامین قطعات و مواد مورد نیاز شرکت.
  • انجام هر گونه فرایند های واردات و صادرات.
  • برقراری ارتباط با ارگانهای خارج سازمان به منظور تسهیل در روابط تجاری.
  • انجام فرایند های مختلف مرتبط با فروش کالای تولید شده.
  • انجام بررسیهای فنی از نظر امکان سنجی با همکاری سایر مدیران واحد ها .
  • کنترل بررسی شکایات رسیده از جانب مشتریان و ثبت در فرمهای مربوطه و پیگیری اقدامات بعدی .
  • برقراری ارتباط با مشتریان شرکت (نمایندگیهای فروش)به منظور درک بهتر خواسته های ایشان و اعلان به مدیریت عامل .
  • در یافت مشخصات کالای در خواستی از مشتری و ثبت ودرج آن در فرمهای ویژه.
  • تهیه و تکمیل فرم برنامه تولید هفتگی.
  • تهیه پیش نویس قرارداد های فروش با مشتریان.
  • تکمیل و ارسال کالا به خریداران.
  • تهیه پیش نویس قرارداد های فروش با مشتریان .
  • ارزیابی و انتخاب پیمانکاران فنی و نگهداری سوابق آنها.
  • انجام فرایند خریدهای داخلی و خارجی.
  • دریافت،ثبت و ارجاع شکایات به مشتریان به واحد های ذیربط .
  • تهیه و توزیع فرم نظر خواهی از مشتریان و جمع آوری نتایج و دسته بندی آنها.

مدیریت تولید

  • دریافت مواد اولیه مصرفی در تولید ،از واحد کنترل کیفیت و پس از انجام آزمونهای ورودی.
  • کنترل موجودی انبار ها و اعلام به مدیر عامل اداری.
  • انبارش مواد ،قطعات ،محصولات وضایعات و کنترل انبارها.
  • انجام امور تولید و نظارت بر اجرای برنامه های تولید مطابق برنامه هفتگی تولید.
  • بسته بندی و علامتگذاری محصول ساخته شده.
  • همکاری و مشارکت در اماکن سنجی قرارداد.
  • در خواست مواد اولیه جهت استفاده در تولید از واحد بازرگانی در مقاطعی که موجودی انبار به سطح ذخیره ایمنی رسیده باشد.
  • بررسی زمان لازم برای تامین مواد اولیه ،جهت تائید فرم بازنگری قرارداد.
  • نصب کارتهای شناسایی کالا و مواد در انبار ها و کنترل بکار گیری آنها توسط کارکنان.
  • تهیه و قرارداد کارتهای مربوط به رد یابی (شناسنامه کالا) در هر کارتن بسته بندی سری.
  • بازرسی مستمر محصولات تولید شده در هر مرحله به منظور حصول اطمینان از تطابق ویژگیهای محصول با نیاز مندی های خواسته شده.
  • اجرای تصمیمات اتخاذ شده در مورد محصول نامنطبق با توجه به نظر مدیریت عامل و یا مسئول کنترل کیفیت .
  • همکاری با مسئول کنترل کیفیت در انجام جابجایی در انبار ،انبارش و تامین شرایط محیطی لازم برای نگهداری اقلام در انبار.
  • انجام ارزیابی های دوره ای انبار .
  • جمع آوری اطلاعات آماری تولید و ضایعات.

 

نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

HSE-MS

HSE-MS

   ترجمه و گردآوری

                                                                                                           شرکت مهندسی و مشاوره  نظام گستر

                                                                                                                       دکتر محمود آسیاچی

الزامات عمومی

  • تعیین دامنه شمول
  • تامین منابع و مآخذ معتبر
  • آشنایی با مفاهیم ، اصلاحات و تعاریف
  • عناصر سیستم
  • طرحریزی و ایجاد
  • اجرا و عملیات
  • پایش ، بررسی و نگهداری
  • اقدام اصلاحی و بهبود

 

 

 

تدوین خط مشی

  • تعهد و ابلاغ توسط مدیر عامل
  • تعهد به رعایت الزامات قانونی و سایر الزامات
  • تعهد به رعایت الزامات استاندارد ISO 14001
  • تعهد به رعایت الزامات استاندارد OHSAS 18001
  • تعهد به بهبود مستمر
  • متناسب با ماهیت و وسعت فعالیتهای سازمان و اثرات جنبه های زیست محیطی
  • متناسب با ماهیت و وسعت فعالیتهای سازمان و ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی
  • ذکر اهداف کلان زیست محیطی و ایمنی و بهداشت شغلی
  • تعهد به حذف یا کاهش آلودگی
  • تعهد به حذف یا کاهش مخاطرات ایمنی
  • قابل دسترس برای عموم و طرفهای ذینفع و درک توسط پرسنل
  • بازنگری خط مشی به صورت ادواری در جلسات بازنگری مدیریت
  • vآلاینده ها شناسایی جنبه های زیست محیطی
  • ×آب
  • پساب þ خانگی þ صنعتی               þ  نیروگاههای اتمی
  • حرارتی
  • لکه های نفتی
  • ضایعات و زباله ها
  • ×خاک
  • ریزش ها و نشتی ها
  • پسماندها
  • نخاله های ساختمانی
  • زباله های خانگی و صنعتی þ طبیعی þ مصنوعی        þ مواد زاید خطرناک
  • شیرابه زباله ها
  • دفنهای غیر بهداشتی
  • مواد شیمیایی و مواد خطرناک ( جیوه ، سرب ، ارسنیک ، کروم ، سیانور و . . . )
  • ×هوا

 þ گاز             þ ذرات معلق      

  • ×صوت
شناسایی جنبه های زیست محیطی
  • vمصارف
  • ×آب
  • ×منابع و مواد اولیه
  • ×انرژی
  • الکتریکی
  • سوخت فسیلی
  • اتمی
  • باد
  • منابع ترکیبی

عوامل موثر در ارزیابی جنبه های زیست محیطی

  • vشدت ( وخامت )
  • میزان
  • تواتر
  • vمناطق تحت تاثیر
  • داخل سازمان
  • بیرون از سازمان
  • vمشکلات عمده زیست محیطی
  • vوضعیت ( حالت )
  • طبیعی
  • غیر طبیعی
  • اورژانس
  • vنوع
  • مستقیم
  • غیر مستقیم
  • vگروههای علاقمند ( طرفهای ذینفع )
  • vمواد شیمیایی و مواد خطرناک
  • vسطح جنبه بارز

شناسایی ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی

vشناسایی فعالیت

  • عادی
  • غیر عادی
  • خطر
  • ×فیزیکی
  • ×شیمیایی
  • ×بیولوژیکی
  • ×ارگونومیکی
  • منبع خطر
  • افراد در معرض
  • ×پرسنل
  • ×پیمانکاران
  • ×بازدید کنندگان و مراجعین
  • ریسک ناشی از خطر
  • تسهیلات و اقدامات کنترلی و پیشگیرانه موجود
  • درون سازمانی
  • برون سازمانی

عوامل موثر در ارزیابی ریسک

  • شدت ( وخامت )
  • ¨مرگ بدون هشدار
  • ¨مرگ با هشدار
  • ¨از کار افتادگی
  • ¨نقص عضو
  • ¨جراحت و شکستگی
  • ¨بستری و مسمومیت
  • ¨صدمه دیدگی
  • ¨شوک
  • ¨آسیب جزئی
  • ¨ناچیز
  • احتمال وقوع
  • ¨یک در یک
  • ¨یک در دو
  • ¨یک در چهار
  • ¨یک در پنج
  • ¨یک در ده
  • ¨یک در صد
  • ¨یک در هزار
  • ¨یک در ده هزار
  • ¨یک در صد هزار
  • ¨یک در میلیون
  • احتمال کشف
  • ¨یک در میلییون
  • ¨یک در صد هزار
  • ¨یک در ده هزار
  • ¨یک در هزار
  • ¨یک در صد
  • ¨یک در ده
  • ¨یک در پنج
  • ¨یک در چهار
  • ¨یک در دو
  • ¨یک در یک

شناسایی و ارزیابی ریسک و جنبه

روشهای تعیین شده جهت ارزیابی باید:

  • پوشش دامنه شمول
  • فعالیت
  • زمان
  • نگرش پیشگیرانه نه واکنشی
  • طبقه بندی
  • جنبه های زیست محیطی
  • بارز
  • غیر بارز
  • ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی
  • خارج از کنترل
  • بحرانی
  • جدی
  • تحت کنترل
  • متوسط

شناسایی و ارزیابی ریسک و جنبه

  • تجربه
  • توانمندیهای سازمان در اقدامات کنترلی پیشگیرانه
  • تامین و فراهم آوری اطلاعات مناسب و مورد نیاز
  • سازماندهی
  • نیاز سنجی آموزش
  • کنترل های عملیاتی
  • تامین امکانات لازم جهت پایش اقدامات

روشهای  ارزیابی ریسک

What if ?

رویکرد عمومی            شدت  ×  احتمال وقوع 

FMEA                     R.P.N = O * S * D

 

ارزیابی درخت خطا ( F T A )  

 

 

 

الزامات قانونی و سایر الزامات

شناسایی قوانین

  • ¨قوانین دولتی – ملی
  • ¨کتب قوانین
  • ¨آئین نامه ها
  • ¨مصوبه ها
  • ¨سایر الزامات
  • ¨قوانین و استاندارد های جهانی
  • ¨قوانین منطقه ای ، محلی و بومی
  • ¨قوانین سازمانی
  • ¨دستورالعملها
  • ¨آئین نامه ها
  • ¨ابلاغیه ها
  • ¨خط مشی ها

  

الزامات قانونی و سایر الزامات

شناسایی مراجع

  • ¨مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست
  • ¨ضوابط و استانداردهای زیست محیطی
  • ¨آئین کار ؟
  • ¨حدود مجاز تماس شغلی
  • ¨آئین نامه ها و مصوبات مجلس و سازمان حفاظت محیط زیست
  • ¨استانداردهای موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران
  • ¨قوانین اداره کار و تامین اجتماعی
  • ¨قوانین وزارت بهداشت
  • ¨قوانین وزارت کشاورزی
  • ¨قوانین وزارت نیرو
  • ¨قوانین وزارت نفت
  • ¨قوانین سازمان انرژی اتمی
  • ¨و . . .

الزامات قانونی و سایر الزامات

پیگیری آخرین ویرایش قوانین

  • ¨مراجعه حضوری
  • ¨ تماس تلفنی
  • ¨مکاتبه
  • ¨جستجو در سایتهای اینترنت و سایر مراجع
  • ثبت کلیه نتایج
  • ابلاغ قوانین به پرسنل ، پیمانکاران و طرفهای ذینفع

اهداف کلان و اهداف خرد

تعریف و تدوین اهداف کلان

  • ×مدیر عامل
  • ×خط مشی
  • ×متناسب با ماهیت سازمان و جنبه های بارز زیست محیطی
  • ×متناسب با ماهیت سازمان و ریسکهای بحرانی و جدی ایمنی و بهداشت شغلی
  • ×حتی المقدور کمی شده باشد
  • ×الزامات قانونی
  • ×محدودیتهای تکنولوژی ، مالی ، تجاری و عملیاتی
  • ×نظر طرفهای ذینفع
  • ×تعهد به بهبود مستمر
  • ×تعهد به کاهش آلودگی
  • ×تعهد به کاهش خطرات و ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی
  • ×بازنگری اهداف کلان در چارچوب خط مشی و بازنگری مدیریت

تعریف و تدوین اهداف خرد

  • ×کمیته راهبری – نماینده مدیریت
  • ×متناسب و پیرو اهداف کلان
  • ×متناسب با ماهیت جنبه های بارز زیست محیطی
  • ×متناسب با ماهیت ریسکهای بحرانی و جدی ایمنی و بهداشت شغلی
  • ×قابل اندازه گیری و کمی شدن
  • ¨شاخص
  • ¨میزان
  • ¨زمان
  • ×دارای دامنه کاربرد در واحدها و فعالیتهای مختلف سازمان
  • ×منطقی و قابل دسترسی
  • ×بازنگری اهداف فرد

برنامه های مدیریت

تعریف و تدوین برنامه های مدیریتی

  • ×در حهت نیل و حصول به اهداف خرد و کلان
  • ×تشریح پروژه تا خردترین فعالیتها
  • ×تعیین مسئولیت ها و اختیارات
  • ¨مسئولیت اجرا
  • ¨مسئولیت همکاری
  • ¨مسئولیت پایش
  • ×تعیین زمانبندی برای اجرای هر فاز
  • ¨رسم نمودار گانت و کنترل پروژه
  • ¨تاریخ شروع
  • ¨تاریخ خاتمه
  • ×پیش بینی بودجه و امکانات جهت اجرای هر فاز
  • ×تصویب مدیر عامل و اعلام به امور مالی
  • ×اعلام و ابلاغ به واحدهای ذیربط

برنامه های مدیریت

اجرای برنامه های مدیریتی

  • اولویت
  • ×قانون
  • ×شدت و وخامت پیامد زیست محیطی جنبه بارز یا ریسک بحرانی
  • ×بودجه
  • ×زمان
  • حمایت مدیریت
  • پیگیری اجرا
  • گزارش مسئولین
  • پایش برنامه های مدیریت
  • بازنگری برنامه
  • اقدامات اصلاحی
مسئولیت و اختیار

تعریف ، تدوین احکام و ابلاغ به

  • نماینده مدیریت
  • کمیته های راهبری محیط زیست
  • کمیته ایمنی ، بهداشت و حفاظت کار
  • کمیته های پشتیبانی
  • انرژی و منابع
  • فیلتراسیون و تصفیه
  • ساماندهی ضایعات و پسماندها
  • پایش و اندازه گیری
  • کالیبراسیون
  • و . . .
  • مسئول آموزش
  • ممیزین داخلی
  • افراد دارای فعالیت موثر در OHSAS
  • افراد دارای فعالیت موثر بر محیط زیست

ساختار و مسئولیت

نماینده مدیریت

  • حصول اطمینان از برپایی ، استقرار و نگهداری سیستم
  • حصول اطمینان از اجرای صحیح و بهبود مستمر الزامات سیستم
  • اخذ گزارشهای مرتبط با عملکرد سیستم جهت بازنگری
  • ارائه گزارش در مورد عملکرد سیستم به مدیریت ارشد جهت بهبود

 

 

 

آموزش ، آگاهی و صلاحیت

صلاحیت

  • آموزش
  • تجربه
  • مهارت
  • تحصیلات

آگاهی

  • اهمیت انطباق با خط مشی اهداف کلان ، روشهای اجرایی و الزامات سیستم
  • پیامد زیست محیطی یا ایمنی و بهداشتی ناشی از فعالیت افراد
  • مزایای عملکرد بهبود یافته و مطلوب در راستای فعالیتهای زیست محیطی و ایمنی و بهداشت شغلی
  • عواقب عدول بالقوه از روشهای عملیاتی تعیین شده
  • نقش و وظایف خویش در دستیابی به اهداف موجود در خط مشی ، روشها و الزامات سیستم
  • نقش و وظایف خویس در آمادگی و واکنش در وظعیتهای اظطراری
  • جنبه های ایجاد شده بر اثر فعالیت
آموزش آگاهی صلاحیت
آموزش زیست محیطی
  • جنبه و جنبه بارز زیست محیطی
  • ریسک و ریسکهای بحرانی و جدی
  • الزامات قانونی
  • مسئولیت ها و اختیارات
  • سواد و توانایی افراد
  • کنترل عملیات
  • ثبت و گزارش عدم انطباق
  • پیشنهاد اقدام اصلاحی و پیشگیرانه
  • کنترل مدارک
  • کنترل سوابق
  • پایش و اندازه گیری
ارتباطات

ارتباطات درون سازمانی

  • ×شناخت نماینده مدیریت
  • ×بازنگری خط مشی
  • ×بازنگری اهداف کلان و اهداف خرد
  • ×بازنگری برنامه های مدیریت
  • ×بازنگری روشهای اجرایی و دستورالعملها
  • ×الزامات قانونی و سایر الزامات
  • ×جنبه ها و پیامدهای زیست محیطی فعالیت
  • ×خطرات و ریسکهای بحرانی و جدی فعالیت
  • ×کنترل سوابق
  • ×آموزش های رسمی و غیر رسمی
  • ×اعلامیه ها ، سمینارها و اعلان عمومی
  • ×تمرینهای ادواری برای آمادگی در برابر شرایط اضطراری
  • ×تشویق و تنبیه در جهت مشارکت کارکنان
  • × تغییرات موثر بر EMS و OH& S
  • ×شناخت نمایندگان خود در قبال پیگیری مسائل مربوط به EMS و OH& S
ارتباطات

ارتباطات برون سازمانی با طرفهای ذینفع

  • ×سازمان حافظت محیط زیست
  • ×اداره کار و تامین اجتماعی
  • ×وزارت بهداشت
  • ×مجلس ، دولت و سایر وزارتخانه ها و ادارات تابعه
  • ×شهرداری ها ، بخشداری ها و . . .
  • ×سازمانهای غیر دولتی ( N G O )
  • ×پیمانکاران
  • شاغل در سایت
  • غیر شاغل در سایت
  • مراجعه کنند گان و بازدید کنند گان
  • ×مشتریان
  • ×مراجع برون مرزی
  • ×سایر طرفهای ذینفع
ارتباطات

ارتباطات برون سازمانی در ارتباط با :

  • نظامنامه و خط مشی
  • طرحریزی سیستم
  • جنبه های زیست محیطی
  • ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی
  • الزامات قانونی و سایر الزامات
  • برنامه های مدیریت
  • آموزش
  • کنترل عملیات
  • پیمانکاران بازدید کنندگان مشتریان
  • آمادگی و واکنش در شرایط اضطراری مثل:
  • آتش نشانی ، بیمارستان  و درمانگاه   و   مراکز امداد   
  • سازمان آب و فاضلاب
  • اداره برق
  • اندازه گیری ها
  • ممیزی ها
مستند سازی
  • نظامنامه
  • دامنه شمول
  • تشریح ارتباط بین فرآیند ها و عناصر سیستم و مقابل آنها
  • برقراری ارتباط میان مستندات با تشریح یا ارجاع به روشهای مربوطه
  • خط مشی
  • اهداف کلان و اهداف خرد
  • برنامه های مدیریت
  • روشهای اجرایی
  • الزام
  • کنترل عملیات
  • پایش و اندازه گیری
  • توصیه
  • شناسایی و ارزیابی زیست محیطی
  • شناسایی و ارزیابی ریسکهای ایمنی و بهداشتی
  • شناسایی و دستیابی به الزامات قانونی و سایر الزامات
  • آموزش
  • ارتباطات درون و برون سازمانی
  • کنترل مدارک
  • آمادگی وواکنش در شرایط اضطراری
  • کنترل عدم انطباق
  • اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه
  • کنترل سوابق
  • ممیزی داخلی
  • دستور العملها
  • احکام (مسئولیت ها و اختیارات )

کنترل مدارک

مدارک

  • نظامنامه
  • خط مشی
  • اهداف کلان
  • روشهای اجرایی
  • دستور العملها
  • احکام
  • نقشه ها
  • نمودارها
  • استاندارد ها
  • آءین نامه ها و ضوابط
  • کتب مرجع
  • مدارک پشتیبانی
  • سایر داده های موثر بر سیستم EMS و OH& S

کنترل مدارک

  • شناسایی مدارک
  • نام
  • کد
  • محلهای استفاده
  • تعداد صفحه
  • بازنگری در فواصل زمانی معین
  • ممیزی
  • بازنگری مدیریت
  • سایر
  • تصویب از نظر کفایت توسط افراد مجاز
  • مشخص بودن ویرایش معتبر و در دسترس همراه با تاریخ بازنگری
  • توزیع و تحویل مستندات
  • جمع آوری و ابطال نسخ منسوخ و با ویرایش نا معتبر
  • نگهداری و در دسترس بودن
  • شناسایی و کنترل مدارک برون سازمانی
کنترل عملیات
  • کنترل بهینه سازی و مصرف منابع و انرژی
  • کنترل ضایعات و پسماند ها
  • کنترل، تعمیر و نگهداری تجهیزات و ابزار و ماشین آلات
  • فعالیت های مربوط به پیمانکاران ، رانندگان ،مشتریان و مراجعین
  • نگهداری ، حمل و استفاده از مواد شیمیایی و نفتی
  • فعالیت مربوط به ریسکهای ایمنی در مبدا (ارگونومی)
  • فعالیت های مربوط به کنترل ، نگهداری ، بهداشت عمومی و حفاظت ساختمانی واحد ها
  • فعالیت های مربوط به رعایت مواد ایمنی در واحد ها
  • فعالیتهای مربوط به طرحریزی تحقق محصول
  • فروش و توزیع
  • طراحی و توسعه
  • خرید و ارزیابی تامین کنند گان
  • تولید و کنترل فرآیند های وابسته
  • نگهداری مواد اولیه ، محصول و ملزومات مصرفی

کنترل عملیات

  • تعیین و تدوین دستور العملها و روشهای اجرایی
  • جلوگیری انحراف از خط مشی
  • جلوگیری انحراف از اهداف کلان و اهداف خرد
  • جلوگیری انحراف از برنامه ای تعریف شده
  • تعیین و تعریف معیار های عملیاتی
  • جهت پایش و اندازه گیری
  • ابلاغ دستور العملها و روشهای اجرایی
  • پرسنل
  • پیمانکاران (تامین کنند گان)
  • مراجعین و بازدید کنند گان
  • مشتریان
  • کاهش یا حذف
  • ریسک
  • جنبه های زیست محیطی
آمادگی و واکنش در شرایط اضطراری
  • شناسایی انواع وضعیت های اضطراری                                                                                                                                                      • جانمایی
  • آمادگی
                                                                       • کنترل وضعیتهای اضطراری
  • MSDS
  • وضع قوانین و دستور العملها
  • پایش و اندازه گیری
  • عوامل موثر بر ایجاد و شدت حادثه
                                                                       • سیستمهای اعلام (دستی یا خودکار )
  • خطوط تلفن یکطرفه
  • نصب Detector ها
  • نصب Bottom Push
  • آژیر ها
  • سایر اطلاع دهنده ها
  • سیستمهای اطفاء (دستی و خودکار )
  • کپسو لها
  • Fire box ها و شلنگهای آتش نشانی
  • شیر های هیدرانت
  • خاموش کنند ه ها
  • انواع قطع کننده ها
  • کاهش دهند ه ها
  • و …
  • تهیه لیست موسسات و سازمانهای یاری رساننده
  • آموزش
  • قوانین و دستورالعملها
  • پیشگیری از حوادث
  • مواجهه و مقابله
  • هنگام حادثه
  • بعد از حادثه
  • تمرین و مانور ادواری

 پایش و اندازه گیری

  پایش و اندازه گیری

  • اندازه گیری متناسب با الزامات تعیین شده
  • کمی و کیفی در مورد
  • مصارف و منابع
  • آلایند ها ی زیست محیطی
  • ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی
  • ارزیابی میزان انطباق و دسترسی به اهداف
  • پایش برنامه های مدیریت
  • پایش معیار های عملیاتی
  • ارزیابی انطباق با قوانین و الزامات قانونی
  • پایش آمادگی واکنش در شرایط اضطراری
  • ممیزی و بازنگری مدیریت
  • ثبت سوابق و نتایج پایش و اندازه گیری ها
  • تجزیه و تحلیل داده ها
  • بازنگری مدیریت
  • اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه و بهبود
عدم انطباق
  • تعریف و تدوین مسئولیت ها و اختیارات
  • رسیدگی و ثبت
  • ×عدم انطباق
  • ×شرایط منجر به بروز عدم انطباق
  • رفع عدم انطباق
  • متناسب با ماهیت و دامنه عدم انطباق
  • اثر بخشی
  • بررسی اقدامات انجام شده
  • بازنگری روشهای و دستور العملها
  • بازنگری فرآیند ارزیابی
  • ریسک ایمنی و بهداشت شغلی
  • جنبه زیست محیطی
  • نوع عدم انطباق
  • عدول از روشهای کنترلی تعیین شده
  • حوادث
  • زیست محیطی
  • ایمنی
  • نقض قوانین
  • مشاهده انحرافات از حدود تعیین شده در پایش و اندازه گیری ها
  • عدم حصول به نتایج طرح ریزی شده
  • مشی
  • اهداف
  • روشها
  • شکایت طرفهای ذینفع
  • درون سازمانی
  • ممیزی داخلی
  • بازنگری مدیریت

اقدامات اصلاحی پیشگیرانه

اقدامات اصلاحی

  • بازنگری عدم انطباقها
  • تعیین علل عدم انطباقها
  • تشکیل کمیته اقدام اصلاحی و پیشگیرانه
  • ارزیابی نیاز به اقداماتی که اطمینان دهند عدم انطباقها مجدداً تکرار نخواهند شد
  • تعیین و انجام اقدامات اصلاحی اثر بخش
  • ثبت نتایج اقدامات انجام شده
  • پیگیری ، بازنگری و تصدیق اقدامات اصلاحی

اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه

اقدامات پیشگیرانه

  • شناسایی عدم انطباقهای بالقوه
  • تعیین علل عدم انطباقهای بالقوه
  • تشکیل کمیته اقدام اصلاحی و پیشگیرانه
  • تعیین و انجام اقدامات پیشگیرانه اثر بخش
  • ثبت نتایج اقدامات انجام شده
  • پیگیری ، بازنگری و تصدیق اقدامات پیشگیرانه

کنترل سوابق

  • شناسایی
  • نام
  • کد
  • محل نگهداری
  • مسئول نگهداری
  • ایجاد
  • نگهداری
  • تعیین تکلیف
  • مدت زمان نگهداری
  • نحوه امحا
کنترل سوابق

سوابق

  • ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی
  • جنبه های زیست محیطی
  • دستیابی به اهداف خرد و کلان
  • دستیابی و انجام برنامه های مدیریت
  • آموزش
  • ارتباطات
  • کنترل مدارک و سوابق
  • اجرا و تطابق با معیارهای کنترل عملیات
  • سوابق آمادگی و واکنش در وضعیتهای اضطراری
  • پایش و اندازه گیری
  • عدم انطباقها و اقدامات اصلاحی
  • ممیزی
  • بازنگری مدیریت

ممیزی داخلی

ممیزی

  • در دوره های زمانی معین
  • جهت تایید سیستم و حصول اطمینان
  • انطباق با ترتیبات طرحریزی شده برای الزامات استاندارد
  • انطباق با ترتیبات طرحریزی شده برای سیستم مدیریت موجود سازمان
  • استقرار و نگهداری به طرز مطلوب و اثر بخش
  • همسویی با خط مشی و اهداف سازمان
  • مشاهده کلیه شواهد عینی و سوابق
  • بازنگری و بررسی نتایج ممیزی های قبلی
  • لحاظ نمودن نتایج ممیزی بعنوان ورودی بازنگری مدیریت
برنامه ممیزی                                                                                                                ممیزی داخلی
  • دامنه شمول ممیزی
  • دوره تناوب و زمان انجام ممیزی
  • ماهیت و وسعت و نتایج حاصله از ارزیابی جنبه های زیست محیطی و ریسکهای ایمنی و بهداشت شغلی
  • نتایج ممیزی های قبلی
  • روشهای ممیزی
  • برزسی مدارک
  • مشاهده سوابق
  • گفتگو و مباحثه
  • ممیزی در محل
  • صلاحیت ممیزان
  • آموزش
  • استقلال ، بی طرفی و بی نظری
  • وظایف و مسئولیتهای پرسنل درگیر
  • ثبت عدم انطباقها و گزارش دهی
  • پیگیری اقدامات انجام شده
  • زمان
  • مسئولیتها
بازنگری مدیریت
  • مدیر عامل
  • دوره های زمانی از پیش تعیین شده
  • بازنگری سیستم جهت حصول اطمینان
  • تداوم تناسب
  • کفایت
  • اثر بخشی سیستم مدیریت
  • هماهنگی از مدیران و سایر افراد ذیربط
  • جمع آوری اطلاعات و ورودی های لازم
  • جهت تجزیه و تحلیل
  • داده های تحلیل شده
بازنگری مدیریت

ورودی های بازنگری مدیریت

  • نتایج ممیزی ها
  • نظرات و شکایات طرفهای ذینفع
  • بازنگری خط مشی و اهداف
  • نتایج اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه
  • عدم انطباقها
  • پیگیری نتایج اقدامات ناشی از بازنگریهای قبلی مدیریت
  • تغییرات موثر بر سیستم مدیریت
  • توصیه هایی برای بهبود

خروجی های بازنگری مدیریت

  • بهبود اثر بخشی سیستم و فرآیندهای وابسته
  • تغییر در خط مشی ، اهداف کلان و سایر عناصر سیستم
  • نیاز به منابع ( انسانی ، مالی ، تجهیزاتی و تکنولوژیکی )
نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

شرایط خوب تولید GMP

 

GMP

در صنایع غذایی

( قابل استفاده در صنایع داروئی ، بهداشتی و آرایشی )  

کد سند : TKS-TR-02/00

   تالیف : دکتر محمود آسیاچی

پیش گفتار :                                                                                               

   از زمانهای دور بحث غذا و بهداشت مورد توجه بشر بوده و ارتباط میان این دو برای هیچ کس قابل انکار نبوده و رفتارهای بهداشتی بخش جدایی‌ناپذیر فرهنگ و روابط اجتماعی ما را در طول قرنهای گذشته تشکیل می داده است . اصول GMP  ساخته و پرداخته دهه‌های اخیر نمی باشند بلکه ریشه در تاریخ و فرهنگ تمدنها و ادیان مختلف دارند و تنها در دهه‌های اخیر توجه بیشتری به آنها شده است .

   اصول GMP پایه و اساس نظام ایمنی و بهداشت موادغذایی و HACCP می باشد و اجرای آن تولید پایدار و سلامت محصول را طبق استانداردهای موردنظر تامین می کند . در واقع اصول GMP عوامل کنترلی هستند که بر کل عملیات تولید و کنترل کیفیت تمرکز دارند نه بر یک فرآیند خاص .

   نیازمندیهای اساسی GMP شامل موارد ذیل می باشند :

 1- آماده‌سازی امکانات و شرایط لازم جهت اجرای اصول GMP  شامل :

 – ساختمان و فضای کاری مناسب ؛

– کارکنان آموزش‌دیده صلاحیت‌دار ؛

– تجهیزات و خدمات‌دهی مناسب ؛

– مواد خام و بسته‌بندی مناسب ؛

– رویه‌ها و دستورالعمل‌های مورد تایید ؛

– نگهداری مناسب محصول و حمل و نقل صحیح .

2- کلیه فرآیندهای تولید بایستی به درستی بازبینی و تعریف شوند .

3- مراحل بحرانی فرآیندهای تولیدی و تغییرات مهم فرآوری بایستی صحه‌گذاری شوند .

4- روشهای اجرایی و دستورالعمل‌ها باید مطابق با شرایط واقعی و عملی کار تهیه و تصویب شوند .

5-آموزش‌های لازم جهت اجرای رویه‌ها و دستورالعمل‌ها داده شود .

6- نتایج حاصل از اجرای رویه‌ها و دستورالعمل‌ها باید ثبت و نگهداری شود ( سوابق )

7- رویه‌ای جهت ردیابی و شناسایی محصول در تمامی مراحل تهیه و اجرا شود .

8- رویه‌ای جهت پاسخگویی به شکایات و همچنین رفع نواقص احتمالی ( بالقوه و بالفعل ) تهیه و اجرا شود .

9- رویه‌ای جهت فراخوان اضطراری محصول از بازار وجود داشته باشد .

    اصول GMP (Manufacturing practice Good  یا روشهای بهتر در تولید ) خود شامل GHP ( روشها و برنامه‌های بهداشتی یا Good Hygiene Practice ) و SSOPs ( Sanitation Standard Operating Procedures یا رویه‌های عملیات استاندارد بهداشتی ) می باشد .

GHP    و SSOPs در برگیرنده بهداشت فردی ، بهداشت محیط ، نظافت و گندزدایی و کنترل آفات می باشد .

   مطالب این جزوه طوری تهیه شده‌اند که کاملا کاربردی و عملی باشند و بتوان بوسیله بازرسی نتایج حاصل  از اجرای آنها را ممیزی نمود .

   قبل از اجرای نظام HACCP ، تولیدکنندگان باید نسبت به اجراء اصول GMP اقدام نمایند تا از شرایط قابل قبول برای تولید ماده‌غذایی سالم اطمینان حاصل شود و کارآیی سیستم HACCP نیز تضمین گردد . در صورتی‌که هر بخش از اصول GMP اجرا نشود اطمینان از کارایی سیستم HACCP کاهش می یابد .

1- تعهد مدیریت

   کارخانه باید تعهد خود را به ایمنی و بهداشت موادغذایی در بالاترین سطوح مدیریتی نشان دهد . این تعهد در خط مشی ایمنی و بهداشت موادغذایی که در معرض دید همه پرسنل کارخانه قرار می گیرد نمایان است .

   تمامی اعضاء هیئت مدیره باید ا ز اصول GMP آگاهی داشته باشند .

1-2- ارتباط با سطوح تولید / برگزاری جلسات روزانه / هفتگی

             جهت کسب اطلاعات دقیق تولید و به روز کردن سطح آگاهی ، مدیریت باید جلسات منظم روزانه یا هفتگی با   

          مدیران میانی داشته باشد و مسائلی از قبیل :

     – مشکلات خط تولید ؛

     – تعداد و نوع شکایات رسیده ؛

     – مواد خام مرجوعی ؛

     – کالاهای مرجوعی ؛

     – برنامه‌های توسعه ؛

     – آزمایش‌های قبل از تولید و سایر موارد …

     مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد .

1-3- نقش و مسئولیت های مدیریت

           مدیریت باید از اصول GMP آگاهی داشته و نسبت به اجرای آن متعهد باشد که در این خصوص مطلع سازی

         همه پرسنل از این تعهد ،آموزش پرسنل در خصوص GMP ، تهیه ابزار و تجهیزات مورد نیاز جهت پیاده‌سازی

       GMP ، تسهیل ارتباط میان مدیریت و پرسنل و تصمیم‌سازی بر اساس هدف‌های برنامه ، تهیه شرح وظایف ،

          تهیه برنامه ممیزی داخلی ، مستند سازی کامل اقدام‌های پیشگیرانه و اصلاحی و تهیه نمودار ساختار سازمانی از

           ضروریات می باشند .

1-4- صلاحیت افراد مرتبط با بهداشت و ایمنی موادغذایی باید توسط تیم بهداشتی یا HACCP        تائید شده باشد .

1-5- تیم بهداشتی یا تیم HACCP باید با استفاده از افراد متخصص و باتجربه تشکیل     

         گردد .

1-6- تمامی مدیران بخشهای مختلف باید آموزش‌های لازم را دیده و پرسنل زیردست

          خود را از اصولGMP آگاه سازند و تعهد خود را نیز به آن نشان دهند .

1-7- کلیه گزارش‌های صادر شده در خصوص نظارت بهداشتی ، نگهداری محصول ،

           شکایات مشتری وغیره باید دارای اقدام اصلاحی همراه با زمان‌بندی اجرایی باشند ،

           وشخص مسئول پیگیری اجرای آنها معرفی شود .

1-8- ممیزی داخلی مطابق برنامه ممیزی جهت مشخص شدن نقاط ضعف و قوت سیستم

         انجام گیرد.

2- ساختمان کارخانه

2-1- جداسازی فضای فرآیندهای تمیز و کثیف ( clean & unclean )

2-1-1- جهت جریان مواد خام ، مواد نیمه فرآوری‌شده ، محصول نهایی ، کارکنان و تجهیزات کارخانه در حد امکان باید     

               بصورت خطی و طولی طراحی شود .

2-1-2- عملیات کلیدی باید در حد امکان در محل‌های جدا انجام شود .

2-1-3- جهت جلوگیری از آلودگی ثانویه نگهداری مواد خام و بسته‌بندی باید بطور جداگانه و بدور از محوطه های تولید

             محصول انجام گیرد .

2-1-4- چنانچه جداسازی محوطه‌ها امکان‌پذیر نبوده و یا به سختی انجام گیرد باید جریان تولید را اصلاح کرد و خطر

           آلودگی ثانویه را با استفاده از موانع فیزیکی مثل پارتیشن یا جانمایی مناسب ماشین‌آلات در فضای مورد نظر به

              مقدار زیادی کاهش داد .

2-1-5- جداسازی بین محوطه‌های با شدت خطر زیاد و کم مواد خام ، محصول وکارکنان باید بطور کامل انجام گیرد .

              برای جداسازی مناطق با شدت خطر زیاد یا محصولات بسیار حساس ، استفاده از هوای تصفیه شده ، فشار مثبت هوا

              و کنترل مناسب کارکنان توصیه شده است .

2-2- زهکشی ، تعمیرات مناسب ، جداسازی محل‌های تمیز و کثیف  

2-2-1- ظرفیت شبکه زهکشی باید در اوج کاری کفایت لازم را داشته باشد .

2-2-2 زهکشی کف باید به گونه‌ای باشد که همه پساب‌ها به سمت مجرای زهکشی هدایت شده و در هیچ قسمتی آب

            باقی نماند .

2-2-3- توصیه می شود مجرای زهکشی نیمه گرد بوده و با حفاظ متحرک تجهیز شود . حفاظ مجرای زهکشی باید  

            شبکه‌ای بوده و به آسانی قابل تمیز کردن باشد .

2-2-4- جریان زهکشی باید برای جلوگیری از آلودگی محیط از قسمت تمیز به طرف قسمتهای دیگر و یا از سمت قسمت

           تمیزتر به قسمت تمیز باشد .

2-2-5- وضعیت نصب و استقرار ماشین‌آلات باید به گونه‌ای باشد که برای نظافت زهکشی مشکلی ایجاد نکند .

2-3- حرکت کارکنان ، تسهیلات شستشوی دست‌ها ( روشویی ) در محل ورودی کارخانه

2-3-1- کلیه کارکنان باید از طریق یک ورودی مخصوص به کارخانه وارد شوند . این ورودی باید مجهز به دوش ،

               روشویی ، توالت و محل تعویض لباس باشد . توالت‌ها نباید مستقیم با سالن تولید ارتباط داشته باشند و کارکنان

               نباید با لباس‌کار از توالت استفاده کنند .

2-3-2- برای هدایت کارکنان به سمت روشویی‌ها می توان در ورودی کارخانه از نرده‌های مناسب استفاده کرد .

2-3-3- روشویی‌ها باید دارای سیفون بوده و فاضلاب آن بطور مستقیم به شبکه زهکشی وصل شود . شیرهای روشویی باید

              بدون دخالت دست باز و بسته شوند . استفاده از شیرهای پدالی ، زانوئی ، آرنجی و برقی توصیه می شود .

2-3-4- حرکت بین قسمتهای مختلف باید به حداقل برسد و دائما تحت کنترل باشد .

2-3-5- برای کاهش خطرآلودگی ثانویه باید از حوضچه‌های ضدعفونی کفش کارکنان در محل ورودی سالن‌ها و در

             ابعاد مناسب استفاده شود . ابعاد حوضچه ضدعفونی باید به اندازه‌ای باشد که همه کارکنان مجبور به عبور از آن

             باشند .

2-4- چیدمان ماشین‌آلات و تجهیزات

2-4-1- وضعیت ماشین‌آلات باید به گونه‌ای باشد که دسترسی به کلیه قسمتها جهت نظافت آنها آسان باشد . تجهیزات

             باید حداقل 50 سانتی متر از دیوار فاصله داشته باشند .

2-4-2- تجهیزات باید به گونه‌ای طراحی شوند که احتمال هرگونه آلودگی محصول از سطوح خارجی به حداقل برسد .

              مواد مصرفی در ساخت تجهیزات و ماشین‌آلات باید از نوع سازگار با موادغذایی ( Food grade ) باشد .

2-4-3- چارچوب و قاب تجهیزات باید به شکل لوله‌ای باشد تا تجمع کثافات به حداقل برسد و نظافت دستگاه تسهیل شود.

2-4-4- سطح زیر ماشین‌آلات در قسمت کف سالن باید قابل شستشو و فاقد درز و شکاف باشد و پایه‌های دستگاه نباید

             مانع شستشو و همچنین زهکشی شود .

2-5- وضعیت کف کارخانه

2-5-1- کف سالنها باید مقاومت لازم را در برابر تناوب شسشو و گندزدائی و حرکت پرسنل و ماشین‌آلات و تجهیزات

              داشته باشد .

2-5-2- کف کارخانه باید در شرایط مناسبی قرار داشته و از مواد غیر قابل نفوذ ساخته شود . سطوح کف باید به آسانی قابل  

              شستشو بوده و عاری از حفره و خلل و فرج باشد .

2-5-3- سطح کف باید نسبت به رطوبت و روغن نفوذ ناپذیر بوده و نسبت به مواد شیمیایی مقاوم باشد . کف باید به

           گونه‌ای باشد که در صورت تماس موادغذایی با آن موجب لیز شدن سطح و سرخوردن روی آن نشود .

2-5-5- محل اتصال دیوار و کف ( کنج ها ) باید به صورت کونیک یا مقعر ساخته شوند تا براحتی قابل شستشو و   

             ضدعفونی باشند .

2-5-6- قسمت‌های صدمه‌دیده کف باید با مصالحی تعمیر شود که از جنس مصالح قبلی یا مشابه آن باشد .

2-5-7- در صورت استفاده از فضاهای نیم‌طبقه در کارخانه ، ارتفاع دیوار آن ها باید مناسب بوده و جداسازی بطور کامل

             انجام شود .

2-5-8- هرگونه راه پله و راهرو به نیم‌طبقه و یا از آن به سالن فرآوری نباید از روی خطوط تولید عبور کند مگر آنکه

              اطراف آن برای جلوگیری از آلودگی محصول بطور کامل پوشیده شده باشد .

2-6- شرایط بهداشتی دیوارها ، کف‌ها و پنجره‌ها

2-6-1- کلیه سطوح دیوارها باید دارای پوشش مناسب بوده و قابل شستشو باشند و در مقابل ضربه مقاوم باشند .

2-6-2- دیوارها باید فاقد سطوح افقی و برآمدگی باشند تا از تجمع غبار جلوگیری شود .

2-6-3- کلیه محلهای اتصال دیوار به دیوار و دیوار به کف باید کونیک یا مقعر باشد ( نیم دایره ) تا بخوبی قابل نظافت

             باشند . اتصالات دیوار به سقف نیز باید بخوبی درزبندی گردد.

2-6-4- کلیه صدمات و آسیب دیدگی ها باید به سرعت با مصالح مناسب بازسازی شود .

2-6-5- در صورتی که نیاز به نصب اعلامیه و تابلو به دیوارها باشد نباید از میخ یا چسب استفاده نمود .

2-6-6- جلوی کلیه دیوارهای آسیب پذیر باید حفاظ‌های مقاوم نصب شود .

2-6-7- لوله‌های برق ، آب و غیره باید بطور مناسب از روی دیوار عبور داده شوند و فاصله مناسب با دیوارها حفظ شود .

2-6-8- در صورت ساخت دیوارهای موقتی احتیاط لازم بعمل آید که موجب انتقال آلودگی نشده و خود نیز منبع بالقوه

             خطر برای محصول و فرآیند تولید نباشد .

2-6-9- درهای خروجی باید حتی الامکان بسته نگه داشته شوند . در صورت ناگزیر بودن از بازکردن مکرر درها ، برای

              بسته شدن آنها باید از درهای خودکار یا پشت فنردار یا پرده های پلاستیکی آویز یا پرده هوا استفاده شود تا از

              ورود حشرات و پرندگان جلوگیری گردد .

2-6-10- برای حفظ هوای داخل سالن از آلودگی کلیه درهای محوطه باید بطور خودکار بسته شوند . چارچوب در باید

                بطور کامل به اطراف چسبیده باشد . چارچوب‌ها و درها باید در مقابل صدمه‌دیدگی محافظت شوند .

2-6-11 کلیه پنجره‌ها باید بسته نگهداری شوند . در صورتیکه برای تهویه نیاز به  بازکردن پنجره‌ها باشد چارچوب

            پنجره‌های موردنظر باید مجهز به توری باشد تا از ورود حشرات جلوگیری بعمل آید .

2-6-12- چارچوب پنجره‌ها باید طوری نصب شده باشد که فاصله‌ای با دیوارها نداشته و حشرات وارد نشوند .

2-6-13- بلافاصله باید اقدام به تعمیر شیشه‌های شکسته و پنجره‌های آسیب‌دیده گردد . توصیه می شود از شیشه‌های

             نشکن یا طلق‌های شیشه‌ای استفاده شود .

2-6-14- آستانه پنجره‌ها باید دارای شیب باشد تا امکان قرار دادن مواد یا ابزار روی آنها از بین برود و به محل تجمع گرد و

                 غبار تبدیل نشود و قابل شستشو باشد .

2-7- وضعیت سقف و روشنایی

2-7-1- سقف مکان‌های نگهداری و فرآوری باید صاف بوده و به آسانی قابل تمیز کردن باشد .

2-7-2- واحدهایی که دارای سقف کاذب هستند باید امکانات لازم جهت دسترسی به فضای بالای سقف برای تمیز کردن

              و کنترل آفات و حشرات داشته باشند .

2-7-3- کلیه اتصالات دیوارها و سقف برای سهولت تمیز کردن باید درزبندی و غیر قابل نفوذ باشند .

2-7-4- در صورت رنگ‌آمیزی سقف ، رنگ باید متناسب با محوطه‌های تولید مواد غذایی بوده و بعد از رنگ‌آمیزی

             صاف و بدون برجستگی باشد . رنگ‌ها نباید پوسته پوسته شوند .

2-7-5- دریچه‌ها و سازه‌های بالای سر باید بطور مرتب تمیز ، نگهداری و تعمیر شوند . برای کمک به نگهداری آنها و

             جلوگیری از تجمع غبار و کثافات ، دارای مقطع دایره‌ای شکل باشند .

2-7-6- در محوطه‌های تولیدی و بازرسی ، روشنایی‌های مناسبی باید تعبیه شود . روشنایی‌ها باید دارای حفاظ و پوشش

              مناسب باشد .

2-7-7- در محوطه‌های بازرسی باید از روشنایی‌هایی استفاده شود که نوری شبیه نور طبیعی دارند ، در قسمت تولید نیز

           میزان روشنایی باید کافی باشد .

2-7-8- کلیه روشنایی‌ها باید تمیز نگهداری شوند . تعمیر یا جایگزینی لامپ‌ها باید در زمانی صورت گیرد که تولید پایان

             یافته است .

2-7-9- پنجره‌های سقفی را باید طوری طراحی کرد که آفات و حشرات نتوانند زیر یا روی آنها لانه‌گزینی کند و این

              پنجره‌ها نباید بالای خط تولید تعبیه شوند . در صورت ناگزیر بودن از عبور خط تولید از زیر این پنجره‌ها ، نصب

              حفاظ مناسب زیر این پنجره‌ها ضروری است .

2-8- تهویه مناسب

2-8-1- در کلیه فضاها دما و غبار و بخارات باید کنترل شود .

2-8-2- در محیط‌های حاوی بخار ، نصب هواکش‌ها ی مناسب برای حذف بخار یا کاهش قابل قبول آن ضروری است .

             این مهم رشد کپکها و خوردگی دستگاه‌ها را به حداقل می رساند .

2-8-3- در صورت نیاز باید در جاهای خشک ، دستگاه غبارگیر نصب شود . این دستگاه باید بطور مرتب بازرسی و

              نگهداری شود تا از کارایی و عدم وجود آلودگی در آن اطمینان حاصل شود .

2-8-4- فرآیندهای سرخ‌کردن یا مشابه آن باید دارای تجهیزات تهویه مناسب باشد . برای جلوگیری از برگشت قطرات

              متراکم شده به دستگاه ، نصب صفحات جمع آوری ضروری است .

2-8-5- مایعات متراکم شده در تهویه و هواکش باید بطور مستقیم به فاضلاب هدایت شده و لوله‌های جمع‌آوری آن

             مرتبا گندزدایی شوند .

2-9- کیفیت آب و تجهیزات مربوطه

2-9-1- آب مصرفی برای کلیه عملیات فرآوری ، خنک‌سازی یا نظافت اولیه قوطی‌ها یا ظروف شیشه‌ای یا فرآیند   

             آبکشی تجهیزات باید دارای خصوصیات آب آشامیدنی بوده و عاری از تغییر رنگ یا آلودگی باشد .

2-9-2- مخزن آب باید دارای درپوش باشد و برای اطمینان از عدم آلودگی بطور مرتب بازرسی و تمیز شود .

2-9-3- در صورت نیاز به کلرزنی آب ، زمان تماس و میزان کلر آزاد باید بطور مرتب مراقبت شود .

2-9-4- هوای فشرده باید تصفیه و ناخالصی‌های آن گرفته شود .

2-9-5- کلیه لوله کشی‌ها بهتر است از زیر سقف عبور داده شوند و بطور مرتب تمیز شوند .

2-9-6- کلیه سازه‌های بالاسری باید در وضعیت خوبی نگهداری شده و تعمیر شوند . این مکان‌ها باید عاری از غبار بوده و

               رنگ آنها پوسته نشود . سازه‌های یادشده باید فاقد باقی مانده مصالح ساختمانی ، تارعنکبوت و آلاینده های دیگر

                باشند .

2-9-7- خطوط بخار باید بطور مرتب برای بررسی حضور آلاینده‌های شیمیایی نمونه‌گیری شوند . برای این منظور باید

              بخار را در ظروف دربسته برای چند ثانیه محبوس کرد .

2-9-8- کلیه خطوط مورد استفاده باید تمیز نگه داشته شده و خطوط اضافه را جمع‌آوری نمود .

2-9-9- لوله‌های حاوی سیم‌های برق و سینی‌کابل‌ها باید عاری از غبار ، تارعنکبوت و غیره باشد .

2-9-10- شیلنگهای مورد استفاده برای شستشو باید در شرایط مناسبی نگهداری شده از حلقه‌های شیلنگ جمع‌کنی برای

                جمع کردن و نگهداری آنها روی دیوار استفاده شود . شیلنگها در طول نگهداری نباید با کف کارخانه تماس

               داشته باشند .

2-9-11- شیلنگ بخار هرگز نباید در محصول غوطه‌ور شود . در صورت نیاز به استفاده از بخار زنده ، شیلنگ باید مجهز به

                لوله‌های استیل اضافی باشد .

2-9-12- برای حذف نقاط مرده باید ممیزی‌های منظمی از خطوط خدمات‌رسانی به خصوص آب صورت گیرد .

2-10- تزئینات داخلی

2-10-1- سرتاسر کارخانه باید از ظاهر مناسبی برخوردار باشد . نشانه‌های آلودگی از قبیل کاشی‌های لب‌پریده ، رنگهای

                پوسته پوسته ، لوله‌های زنگ‌زده ، گچ‌کاری صدمه‌دیده باید تعمیر شوند .

2-11- لوله‌کشی آب و فاضلاب

2-11-1- لوله‌کشی کارخانه باید از لحاظ اندازه و طراحی شرایط ذیل را داشته باشد :

     – عرضه کافی آب برای محوطه‌های مورد نیاز ؛

     – انتقال صحیح پساب یا مواد دفعی مایع از کارخانه ؛

     – عدم انتقال آلودگی به مواد خام ، محصول و محیط .

3- امکانات نگهداری مواد خام

3-1- انبارش و نگهداری کالاها

3-1-1- برای سهولت در تمیز کردن محیط ، کنترل آفات و تهویه‌ی اطراف محصول ، کلیه مواد انبار شده را باید روی

             بارچین یا پالت که حداقل 20 سانتی متر از دیوار فاصله دارند قرار داد .

3-1-2- برای جلوگیری از خطر صدمه دیدگی یا آلودگی ثانویه ناشی از ورود آفات به محصول یا مواد خام ، انبارش مواد

             خام یا محصول نهایی باید در حالت کنترل‌شده‌ای انجام گیرد .

3-1-3- مواد ورودی ، مواد در حال کار و محصول نهایی باید بطور مشخصی تعیین هویت شده و در محوطه‌های جداگانه

              در کارخانه نگهداری شوند .

3-1-4- برای جلوگیری از خطر آلودگی ثانویه ، کلیه مواد غیر همسان نظیر مواد شوینده معطر و غیره را باید بطور کامل و

             جداگانه دور از سایر مواد دریافتی انبار کرد .

3-1-5- مواد بسته‌بندی را در انبارهایی باید نگهداری نمود که علاوه بر سایر جزئیات ارائه شده در مورد قسمتهای مختلف

             کارخانه ، عاری از غبار بوده و مقاوم به نفوذ آفات و حشرات باشد .

3-1-6- مواد شیمیایی غیر خوراکی نظیر شوینده‌ها و سموم را باید در محوطه‌ها ی جدا و امن همراه با تجهیزات مصرفی

              آنها نگهداری نمود .

3-1-7- مدیر کنترل کیفیت باید نوع ، مقدار و وسیله حمل مواد شیمیایی مجاز به کارخانه را مشخص کند . برای استفاده

             ایمن و نگهداری آنها مطابق الزامات قانونی ، باید اقدام‌های مقتضی بعمل آید .

3-1-8- ظروف حاوی مواد شیمیایی باید نشانه‌گذاری و تعیین هویت گردند و در صورت امکان از نشانه‌گذاری رنگی

              برای مصارف خاص استفاده شود . از ظروف کهنه و یا ظروفی که در خط تولید با مواد غذایی در ارتباط هستند

              نباید به منظور آماده‌سازی و یا حمل موادشیمیایی استفاده نمود .

3-2- محوطه‌های بارگیری

3-2-1- برای جلوگیری از آلودگی بسته‌های مواد غذایی در عملیات بارگیری ، کلیه محوطه‌های بارگیری باید در مقابل

            آفات و پرندگان بخوبی درزگیری شده و مقاوم باشند .

 

3-2-2- در مورد محصولات خنک‌شده یا منجمد که کنترل دما در نگهداری آنها یک عامل بحرانی است ، تخلیه‌ی

             خودروی حمل باید در داخل راهرو یا دریچه کاملا بسته و تحت کنترل صورت گیرد .

3-2-3- کلیه محوطه‌های بارگیری باید تمیز و پاک نگهداری شده و از نفوذ آفات و لانه‌گزینی آنها حفاظت شود .

3-2-4- برای حذف آلودگی دود در محوطه‌های دریافت و نگهداری ، لیفتراکهای مورد استفاده باید با باطری کار کنند .

3-3- جداسازی انبار محصول نهایی

3-3-1- محصول نهایی بسته‌بندی‌شده را باید قبل از انتقال به انبار ، کنترل کیفیت نهایی و برچسب‌زنی نمود .

3-3-2-بهرهای تایید شده محصول نهایی باید در محوطه‌های جداگانه در شرایط مناسب از نظر دما و ویژگی‌های محیطی

              نگهداری شوند .

3-3-3- با توجه به احتمال ایجاد وقفه در فرآیند تولید ( نظیر توقف خط ، از کار افتادن دستگاه و … ) پیش‌بینی انبارهای

             حدواسط ( میانی ) حائز اهمیت است .

3-3-4- بهرهای معیوب محصولات نهایی باید قرنطینه و برچسب‌زنی شده و برای پرهیز از استفاده تصادفی در محوطه

           ویژه‌ای جهت بررسی بیشتر نگهداری شود .

3-3-5- سیاست شرکت در قبال فرآوری مجدد و یا معدوم کردن محصولات قرنطینه شده باید تشریح گردد .

3-4- جداسازی کالاهای برگشتی یا صدمه‌دیده

3-4-1- بهرهای محصولات نهایی برگشتی یا معیوب باید شناسایی شده و ترجیحا بطور جداگانه نگهداری و برچسب‌زنی

             شوند .

3-4-2- اقدامات مدیریتی موثر برای اطمینان از عدم عرضه‌ی تصادفی محصولات مشکوک ، برگشتی یا صدمه‌دیده باید به

             اجراء درآید .

3-4-3- کارخانه باید یک رویه سازماندهی شده برای بررسی اتفاقات یا صدمات احتمالی محصول طی نگهداری و توزیع را

              تهیه و مسیر حرکت کالا را مشخص کند .

3-5- کالای نامناسب

3-5-1- موادی که امکان ایجاد آلودگی یا خطر انتقال مواد نامطلوب به سایر محصولات را دارند ، نظیر چسب ، شوینده‌ها

             وگندزداها ، باید بطور جداگانه انبار شوند . این مهم در مورد مواد خام که آماده‌ی استفاده در محیط‌های کار

             هستند بسیار حائز اهمیت بوده و کنترلهای شدیدتری برای دور ماندن این مواد از شوینده‌ها ، گندزداها و غیره نیاز

             است .

3-6- انتقال سریع کالا از سکوهای بارگیری

 3-6-1- مواد خام و محصول نهایی را باید برای جلوگیری از افزایش دما و به حداقل رساندن خطر آلودگی لایه‌های

              خارجی بسته‌بندی با آلاینده‌های خارجی ، به سرعت و در زمانی کوتاه جابجا کرد .

3-7- روشهای اجرایی استاندارد

3-7-1- مدیران باید دارای درک بالا و قدرت لازم برای انجام مناسب وظایف محوله از طریق کارکنان زیردست خود

              باشند .

3-7-2- کنترل‌های مدیریتی( اجرایی ) باید موارد زیر را تضمین کند :

   الف ) بارگیری کلیه محصولات باید به آسانی صورت گیرد ؛

     ب ) راهروها باید تمیز نگهداری شده و محصولات در محوطه‌های جداگانه نگهداری شوند ؛

     پ ) حرکت در اطراف محصول انبار شده به راحتی انجام شود ؛

     ت ) دریافت یا خروج محصول طبق چرخش انباری صحیح انجام شود (FIFO ) ؛

     ث ) از فضاهای موجود حداکثر بهره‌برداری شود .

3-8- سردخانه مناسب

   در مورد محصولاتی که باید دمای آنها را در محدوده‌ی برودتی خاصی کنترل کرد ، باید سردخانه‌های مناسب با امکانات و تجهیزات مناسب طراحی گردد و وسایل اندازه‌گیری مطابق برنامه تنظیم و کالیبره شود .

3-9- امکانات کافی برای عرضه محصول

3-9-1- خودروهای مورد استفاده برای توزیع اولیه‌ی محصولات منجمد یا سردشده باید قابلیت نگهداری دما در محدوده

              موردنظر را داشته باشند . این قابلیت باید توسط تولیدکننده پذیرفته شود .

3-9-2- دما در نقطه دریافت و طی حمل باید مطابق موارد یاد شده ثبت و مراقبت شود .

3-9-3- قبل از بارگیری باید کلیه خودروهای حمل را بازرسی کرد و از تمیز بودن ، خنک بودن و عاری بودن اطاقک از

            آفات و آلاینده‌هایی که به محصول صدمه می زنند اطمینان حاصل کرد . این بررسیها باید ثبت شوند .

3-9-4- در صورتی که خودروی حمل برای موادخام ، محصول نهایی و محصولات جانبی کاربری دارد ، بعد از حمل مواد

             موردنظر باید نظافت و گندزدایی شود و تمام این موارد ثبت گردد .

3-9-5- برای جلوگیری از آلودگی ناشی از منابع خارجی ، تحویل‌دهی محصولات باید در اتاقک بسته یا راهروی پوشیده

             انجام شود .

3-9-6- راننده‌ی خودروی حمل باید مطابق اصول GMP در کاخانه و مقررات انبارهای مصرف رفتار کند .

3-9-7- بار باید بطور یکسان در خودروی حمل توزیع شده و چیدمان آن مناسب باشد .

4- ماشین آلات و تجهیزات فرآوری

4-1- جانمایی مناسب و بدون تراکم تجهیزات

4-1-1- طراحی و جانمایی کارخانه و تجهیزات باید تولید ایمن محصولات و دسترسی آسان به محل‌های موردنظر را برای

              نظافت کافی و کنترل آفات تامین کند .

4-1-2- تجهیزات فرآوری و لوازم آزمایشگاهی موادغذایی باید بطور صحیح برای این منظور طراحی شده باشند . برای

             سهولت در نظافت و هدفهای بازرسی ، تجهیزات باید به آسانی پیاده شوند .

4-1-3- تجهیزات باید حداقل 50 سانتی متر از دیوار و کف کارخانه فاصله داشته باشند .

4-1-4- طراحی کارخانه و چیدمان ماشین‌آلات برای جلوگیری از تراکم و حوادث اتفاقی باید مناسب باشد . در اطراف

              ماشین‌آلات و تجهیزات باید امکان تردد افراد برای هدفهای شستشو و نظافت و بازرسی فراهم شده باشد .

4-1-5- در محوطه‌های تولید و انبارش موادغذایی استفاده از ظروف و لوازم شیشه‌ای به شدت منع شده است مگر آنکه در

             صورت لزوم استفاده از شیشه‌های نمونه‌برداری و ظروف شیشه‌ای احتیاجات لازم در این خصوص بعمل آید و      

             مطابق دستورالعمل‌های از پیش تعیین شده انجام گیرد .

4-2- آموزش‌های گندزدایی و نظافت

4-2-1- آموزش نظافت و گندزدایی مهندسان و پرسنل تازه استخدام شده و آشنایی آنها با بهداشت فردی و حفاظت از

              محصول الزامی است .

4-2-2- برای ورود به محوطه‌های تولید ، همه باید همچون کارگران از لباس تمیز استفاده نمایند و دستهای خود را شسته و

             گندزدایی نمایند .

4-2-3- استفاده از اعلامیه‌های بهداشتی همراه با تصاویر مربوطه در نقاط ورودی ضمن هدایت وارد شدگان به سمت

             امکانات بهداشتی ، مشکل اختلاف زبان را هم در مورد بازدیدکنندگان خارجی رفع می نماید .

4-3-تمیز کردن اولیه مواد بسته‌بندی

4-3-1- تمیز کردن اولیه ظروفی که امکان انتقال اجرام خارجی به محصول را دارند ( نظیر جعبه و قوطی ) باید در محل

             کارخانه انجام شود .

4-4- مقاومت تجهیزات به خوردگی و پوسته پوسته شدن

4-4-1- کلیه تجهیزات فرآوری و ماشین‌آلات باید در وضعیت مناسبی نگهداری و تعمیر شوند . تعمیرات موقتی که

             می تواند کیفیت محصول را تحت تاثیر قرار دهد قابل قبول نیست .

4-4-2- کلیه لوله‌های ورودی به مخازن نگهداری آب یا لوله‌های خروجی از آن باید تمیز نگه داشته شده و عاری از

              کثافات و سایر مخاطره‌ها باشد .

4-4-3- در صورتی که سطوح فلزی از جنس فولاد زنگ نزن ( استیل ) نباشد باید در وضعیت مناسب و عاری از غبار و

             پوسته پوسته شدن نگهداری شوند .

4-4-4- طراحی پمپها و اتصالات آنها باید مناسب با هدف موردنظر باشد . پمپها برای سهولت نظافت و بازرسی باید به

              راحتی باز شوند .

4-4-5- کلیه لوله‌های مورد تماس با مواد خام یا محصول باید قابل سترون شدن بوده و طوری طراحی شوند که بتوان آنها

               را برای نظافت موثر پیاده کرد .

 4-4-6-لوله‌های توکار را باید در شرایط مناسبی همراه با روکش مقاوم به خوردگی نصب کرد .

4-4-7- موتورهای همزن ، اهرم‌ها و سینی‌های روغن باید عاری از غبار نگهداری شوند .

4-4-8- تسمه نقاله‌هایی که در تماس مستقیم با موادغذایی هستند باید از مواد بهداشتی ساخته شده و سالم نگهداری شوند .

             بدنه و قاب تسمه‌ها نباید از چوب ساخته شوند .

4-4-9- بارچین‌ها ( پالت‌ها ) باید از پلاستیک یا فلزات مقاوم به خوردگی ساخته شوند . از پالتهای چوبی یا پالتهای

             پلاستیکی شکسته نباید در محیط‌های تولید و انبارش استفاده نمود .

4-5- استفاده از مواد سازگار با موادغذایی ( Food grade materials )

4-5-1- سطوح کلیه تجهیزاتی که در تماس با موادغذایی هستند نباید کوچکترین تاثیری روی آن ماده غذایی بگذارند . در

             این خصوص استیل زنگ نزن (استیل ) توصیه می شود .

 4-5-2- سطوح کلیه تجهیزات موادغذایی باید صاف و بدون منفذ باشد . این سطوح باید به آسانی تمیز شده و زهکشی آنها

              به راحتی انجام گیرد .

4-5-3- استفاده از چوب در محوطه‌های تولید موادغذایی ممنوع است .

4-5-4- استفاده از تخته نئوپان ( تخته فشرده ) روی میزهای تولید ممنوع است .

4-5-5- درصورت تماس اجتناب‌ناپذیر مواد روان‌کننده تجهیزات و نقاله‌ها با موادغذایی ، باید آنها را از نوع سازگار با

             موادغذایی انتخاب کرد .

4-6- کنترل خطر اشیاء خارجی

4-6-1- محفظه‌های نگهداری موادغذایی ، اختلاط و فرآورش باید همواره دارای پوشش مناسبی باشند .

4-6-2- موتورهای همزن باید مجهز به سینی‌های جمع‌آوری روغن باشند تا از آلود‌ شدن دستگاه و موادغذایی در حال

             اختلاط ممانعت شود .

4-6-3- برای پیشگیری از آلودگی ثانویه ، در صورت امکان کلیه نقاله‌های مورد استفاده در جابجایی مواد خام غذایی یا

            محفظه‌های روباز مجهز به پوشش محافظ شوند . این پوشش‌ها جهت سهولت در شستشو و نظافت باید به آسانی

             قابل بازشدن باشند .

            برای جلوگیری از تجمع غبار و عدم امکان استفاده از پوشش نقاله بعنوان سکو یا میز آنها را باید شیب دار یا گرد

            ساخت .

4-6-4- پساب حاصل از عملیات فرآورش باید بطور مستقیم به مجرای زهکشی هدایت شود . استفاده از امکانات و

             اتصالات مناسب جهت جلوگیری از برگشت مجدد آب به سالن‌های تولید الزامی است .

4-6-5- تجهیزات مصرفی فقط باید برای منظور موردنظر استفاده شوند و استفاده از آنها برای سایر هدفها به خاطر خطر

             انتقال آلودگی ممنوع است .

4-7- برنامه نگهداری و تعمیرات ( نت )

4-7-1- کلیه تجهیزات باید دارای برنامه نوشته شده نگهداری و تعمیرات باشند . کلیه واشرها و درزگیرها باید در وضعیت

               مناسبی نگهداری شوند .

4-7-2- برای اطمینان از کنترل روزانه و عملکرد صحیح دستگاهها ، کلیه تجهیزات فرآوری را باید فهرست و با توجه به

             خط تولید شماره‌گذاری نمود .

4-7-3- تجهیزات باید از لحاظ تعمیر در وضعیت مناسبی باشند . برای جلوگیری از آلودگی محصول و حفظ ایمنی آن

             تعمیر موقتی تجهیزات نظیر چسباندن چسب و مقوا و … ممنوع است .

4-8- کنترل دما

4-8-1- در کلیه محوطه‌های نگهداری مواد خام و محصول ، استفاده از دستگاههای مکانیکی یا خودکار ثبت دما الزامی

             است .

4-8-2- دمای قسمت‌های مختلف باید مطابق طرح HACCP کنترل شده و ثبت گردد .

4-8-3- کلیه تجهیزات اندازه‌گیری و ثبت دما باید طبق برنامه‌ی زمان‌بندی کالیبره شوند .

4-8-4- کلیه تجهیزات برودتی با توجه به دمای ثبت شده باید قادر به حفظ محصول در این دما باشند . این دماها باید در

              طرح HACCP دیده شده باشد .

4-9- حفاظ‌های ایمنی دستگاه‌ها نباید از نظافت محل موردنظر ممانعت کنند .

4-9-1- حفاظ‌های ایمنی دستگاهها در مواردی بعنوان محل تجمع کثافات عمل می کنند . بنابراین در پایان تولید و یا ایجاد

             وقفه در عملیات باید بطور کامل اقدام به نظافت حفاظ‌ها و اطراف آنها کرد .

5- کارکنان

   تولیدکنندگان باید دارای تعداد مناسبی از کارکنان صلاحیت‌دار و باتجربه باشند .مسئولیت افراد باید با توجه به شغل آن ها تعیین شود . تولیدکنندگان باید دارای نمودار سازمانی باشند . افراد موردنظر در سمت‌های مختلف باید دارای شرح وظایف نوشته شده بوده و توانایی اجرای مسئولیت‌های خود را داشته باشند . در سمت‌های مربوط به افراد درگیر در اجرای GMP هیچ خلایی نباید موجود باشد .

5-1- کارکنان کلیدی

   در واحدهای فرآوری موادغذایی مسئول فنی و مدیر تولید کارکنان کلیدی هستند . چنانچه یکی از این افراد به دلایلی نتواند مسئولیت اجرای GMP را به عهده گیرد ، فرد ذیصلاح دیگری باید جایگزین وی شود . مسئول فنی و مدیر تولید  باید مستقل از هم کارکنند . مسئول فنی نباید مسئولیت تولید را نیز داشته باشد ولی می تواند مدیر بخش کنترل کیفیت باشد .

5-1-1- برخی از وظایف مسئول فنی

   مسئول فنی باید دارای مسئولیت‌های زیر باشد :

    • تائید یا رد مواد خام ، مواد بسته‌بندی ، مواد نیمه‌فرآوری شده و محصول نهایی ؛
    • ارزیابی گزارش‌های مربوط به محموله‌های دریافتی ؛
    • تایید ویژگی‌ها ، دستورعمل نمونه‌گیری ، روش‌های آزمون و رویه‌های کنترل کیفی ؛
    • تایید قراردادها و نظارت بر اجرای آنها ؛
    • کنترل محوطه‌‌های تولید و تجهیزات فرآوری و کارکنان زیر بخش خود ؛
    • اطمینان از آموزش مداوم کارکنان زیر بخش خود .

5-1-2- برخی از وظایف مدیر تولید

مسئولیت‌های مدیر تولید به قرار زیر است :

    • اطمینان از تولید و انبارش محصول بر اساس اسناد و مدارک موردنظر برای رسیدن به کیفیت لازم ؛
    • تایید دستورعمل‌های تولیدی برای اطمینان از اجرای صحیح آنها ؛
    • اطمینان از ارزیابی صحیح گزارش‌های تولید و امضای آن توسط فردی ذیصلاح قبل از ارسال به بخش کنترل کیفیت ؛
    • مراقبت و حراست از کارخانه ، تجهیزات و ماشین‌آلات بخش تولید ؛
    • اطمینان از آموزش مداوم کارکنان زیر بخش خود .

5-1-3- برخی از وظایف مشترک مدیر تولید و مسئول فنی

   مدیر تولید و مسئول فنی معمولا ٌ وظایف مشترکی در کارخانه دارند . این وظایف را می توان به صورت زیر دسته‌بندی کرد:

    • نوشتن رویه‌ها و اسناد و اصلاحیه‌ها ؛
    • مراقبت و کنترل محوطه‌های تولید ؛
    • مراقبت از بهداشت کارخانه ؛
    • تایید فرآیندهای تولیدی ؛
    • آموزش ؛
    • تایید و مراقبت از عرضه‌کنندگان مواد خام و بسته‌بندی و غیره ؛
    • تایید و مراقبت از قراردادها ؛
    • تایید شرایط نگهداری مواد خام و محصول ؛
    • حفظ و حراست از اسناد و مدارک ؛
    • بررسی شکایات از نظر تطابق با اصول GMP ؛
    • بررسی ، تحقیق و نمونه‌برداری برای مراقبت از عواملی که ممکن است کیفیت محصول را تحت تاثیر قرار دهند .

5-2- برنامه‌های آموزش کارکنان

5-2-1- قبل از شروع به کار کارکنان ، آنها را باید از الزامات قانونی و سیاست شرکت در قبال بهداشت فردی مطلع و از آنها

            برای اجرای این مهم تعهد گرفت . این تعهد در صورت نیاز باید به روز شود . مدیران بخش کنترل کیفیت برای

             کارکنان جدید باید دوره‌های آموزشی برگزار کنند .

5-2-2- کلیه کارکنان با توجه به نوع شغل خود باید اصول بهداشت موادغذایی را آموزش ببینند . در این دوره آموزش باید

               اصول بهداشت فردی ، دلایل اهمیت و الزام آنها تشریح شود .

5-2-3- برای درک کامل کارکنان از بهداشت و مسئولیت‌های خود و ضرورت اجرای برنامه و دستورعمل‌های بهداشتی

             باید برنامه‌های آموزشی ضمن خدمت برای آنها برگزار کرد .

5-2-4- کلیه کارکنان تولید و کنترل کیفیت باید به طور کامل در خصوص اصول GMP آموزش‌دیده و از وظایف خود ،

              آگاهی کامل داشته باشند . سایر کارکنان نظیر مهندسان ، کارکنان فنی و نظافت و هرکسی که بنا به وظیفه خود

              ناگزیر به ورود به کارخانه و محوطه تولید است به فراخور وظیفه خود آموزش‌های لازم را باید طی کند .

5-2-5- مدارک آموزشی هر فردی باید به طور جداگانه نگهداری شود . تاثیر دوره‌های آموزشی در کارآیی کارکنان و

              نحوه مراقبت از آنها باید ثبت و نگهداری شود .

5-2-6- در صورت پایان یافتن مدت اشتغال هر یک از کارکنان باید توجه جدی به مساله ایمنی محصول شود . برای

             جلوگیری از آلوده کردن سهوی محصول توسط کارکنانی که به هر دلیلی مدت اشتغالشان پایان می یابد ، اقدام‌های

             مناسبی باید اتخاذ کرد . به این منظور هنگام استخدام هر یک از کارکنان باید ضمن بیان الزامات قانونی در قبال ایمنی

             محصول و مسئولیت وی در قبال سلامت مصرف‌کنندگان ، تعهدات لازم گرفته شود .

5-3- وسایل شخصی

5-3-1- کلیه کارکنانی که در ارتباط با مواد غذایی هستند نظیر کارکنان تولید ، مهندسان ، مدیران و حتی بازدیدکنندگان

               باید از کلاه یا سربند برای پوشاندن موهای سر و جلوگیری از ریزش آن در محیط استفاده کنند .

5-3-2- گذشته از هر نوع کلاه ، شایسته است که موهای بلند را با تور پوشاند . رنگ کلاه و توری سر باید روشن باشد تا در

              صورت ایجاد لکه و کثیفی به وضوح دیده شود . استفاده از رنگ قهوه‌ای توصیه نشده در عوض استفاده از رنگ

              آبی سفارش شده است .

5-3-3- کلاه یا سربند باید همه موی سر را در برگیرد . از نظر اندازه نیز مناسب بوده و استفاده از آنها راحت باشد . هنگام

               استفاده کردن از سربند ، گل سر ، گیره ی مو و اشیای مشابه را باید از مو خارج و در کمد لباس قرار داد .

5-3-4- کلیه کارکنان محوطه‌های تولید ، بسته‌بندی و بازدیدکنندگان حق استفاده از وسایل شخصی نظیر گوشواره ، ساعت

              مچی ، گردن بند و دست‌بند را در محل‌های یاد شده ندارند .

5-3-5- استفاده از لاک‌ناخن و عطر و ادکلن توسط کارکنان شاغل در محوطه‌های یاد شده در بند 5-3-4 ممنوع است .

5-3-6- ایجاد شرایط بهداشتی مناسب برای اجرای بهداشت فردی توسط کارکنان ، وظیفه مدیریت است .

5-4- لباس کارکنان

5-4-1-کلیه افراد که به هر دلیلی به محوطه‌های تولید وارد می شوند باید تا هنگام خروج ، از لباس مناسب استفاده کنند . این

             افراد شامل مهندسان ، تکنسین‌ها و حتی بازدیدکنندگان نیز می باشند .

5-4-2- لباس کار باید عاری از دکمه و جیب بوده و گشاد نباشد . در هنگام تهیه لباس کار باید به نحوه پوشیدن و درآوردن

             آن توسط کارکنان توجه کامل شود .

5-4-3- استفاده از لباس‌های یکسره برای استفاده در محوطه‌های تولید مناسب نیستند ، زیرا در هنگام تعویض لباس بخش

             زیادی از آن روی زمین کشیده شده و خطر بالقوه آلودگی ایجاد می شود .

5-4-4- روی لباس کار نباید لباس گرم پوشید . در عین حال لباس‌های زیر نباید از زیر آستین یا زیر شلوارکار بیرون بزند .

5-4-5- کفش محافظ و امکانات مناسب برای شستشوی آن باید فراهم شود .

5-4-6- لباس و کفش کار فقط باید در محوطه‌های داخلی کارخانه استفاده شوند . هیچ کارگری به هر دلیلی اعم از غذا

             خوردن و غیره ، حق ندارد با لباس و کفش کار از محیط فرآوری خارج و به محیط‌های دیگر کارخانه وارد شود .

            رانندگان لیفتراک و کارگران شاغل در واحدهای غیر تولیدی مستثنی هستند . در ضمن هیچ کس حق ندارد

            لباس و کفش کار را از کارخانه خارج کند . کارکنان بخش‌های تولیدی برای استفاده از توالت ، رفتن به غذاخوری ،

            نمازخانه و غیره باید لباس کار را عوض کرد و لباس شخصی خود را بپوشند .

5-4-7- در صورتی که برای حفاظت گوش کارگر در برابر صدا ، نیاز به ابزاری نظیر گوش پوش یا گوش گیر[1] باشد ، در

             پایان هر شیفت کاری باید اقدام به تحویل‌گیری و شمارش آنها کرد .

5-4-8- اطمینان از مقدار و کیفیت لباس‌های محافظ کارگران و رعایت استانداردهای بهداشتی در این زمینه از مسئولیت

              مدیریت است . لباس‌های نخ نما و پاره را برای به حداقل رساندن خطر اجرام خارجی باید در اسرع وقت تعمیر و یا

              تعویض کرد .

5-4-9- تناوب تعویض لباس‌های کار چرک و تمیز ، بستگی به نوع محصولات تولیدی دارد . تعویض لباس دوبار در هفته

              توصیه می شود مگر آنکه ماهیت کار تمیز نباشد . در این مورد تناوب تعویض بیشتر خواهد بود .

5-4-10- کارخانه‌هایی که دارای چند خط تولیدی یا چند محل فرآوری با مخاطره بالا هستند ، استفاده از لباس‌های رنگی

                 برای اطمینان از تعویض مناسب لباس توسط شاغلان ضرورت دارد . مهندسان ، نظافت‌کاران ، تکنسین‌ها و

                بازدیدکنندگان با استفاده از لباس‌های با رنگ‌های مختلف باید به آسانی از دیگران شناسایی شوند .

5-4-11- در صورت استفاده از خدمات رخت‌شویی موسسات خارج از کارخانه باید قبل از عقد قرارداد ، وضعیت بهداشتی

                محل از نظر نظافت و عدم امکان انتقال آلودگی تایید شود . در این محل‌ها شستشوی لباس شاغلان در واحد

               موادغذایی با لباس شاغلان در بیمارستان‌ها ، داروسازی‌ها و غیره باید جدا باشد .

5-4-12- انتقال بهداشتی لباس‌های شستشوشده از رخت‌شویی به کارخانه توسط خودروهای حمل حایز اهمیت است .

               خودروی حمل لباس باید خود تمیز بوده و اقدام‌های لازم برای حفاظت از لباس‌ها در برابر آلودگی به عمل آید .

              لفاف‌پیچی لباس‌های حساس با لفاف‌های پلاستیکی قبل از حمل ، اهمیت فراوانی در پیشگیری از آلودگی و انتقال

              آن دارد .

5-5- شستشوی دست‌ها

5-5-1- برای اطمینان از شستشو و تمیز شدن دست‌ها قبل از ورود به سالن‌های تولید و در فواصل معین ، اقدام‌های لازم باید

             اتخاذ شود . برای شستشوی دست‌ها و استفاده از آب‌گرم صابون‌های ضدباکتری[2] غیر معطر توصیه شده است .    

              دست‌ها بعد از شستشو باید به طور کامل خشک شوند . ناخن‌ها باید کوتاه نگهداشته شده و توسط برس ناخن تمیز

            شوند . درصورت امکان از ضدعفونی کننده‌های الکلی برای گندزدایی دست و پوست استفاده شود .

در زمان‌های زیر باید اقدام به شستشو و گندزدایی دست‌ها کرد :

الف ) بلافاصله قبل از پوشیدن لباس کار ، به خصوص در مورد کارکنان شاغل در محل‌های پرمخاطره ؛

  ب ) قبل از ورود به سالن تولید و قبل از شروع کار ؛

  پ ) بعد از جابجایی مواد خام ، کثافات و مواد دفعی ؛

  ت ) بعد از آلوده‌شدن و کثیف‌شدن دست‌ها ؛

  ث ) بعد از استفاده از توالت ؛

  ج ) بعد از تماس دست با بینی و دهان ؛

  چ ) بعد از غذا خوردن ؛

  ح ) تعویض لباس‌های کثیف ؛

  خ ) هرگونه رفتاری که باعث سرایت آلودگی شود ، نظیر سیگار‌کشیدن ، کندن‌جوش ، خالی‌کردن زیر ناخن و     

       غیره .

5-5-2- تعداد روشویی‌ها در توالت‌ها ، ورودی کارخانه و محل‌های فرآوری باید کافی باشد .

5-5-3- برای اطمینان از عبور کارکنان از محل‌های روشویی استفاده از میله‌های حفاظ یا تابلوهای راهنما یا اقدام‌های دیگر

             ضرورت دارد .

5-5-4- برای اجرای برنامه بهداشت فردی در محل‌های مختلف فرآوری موادغذایی ، امکانات روشویی باید فراهم شود .

5-5-5- شیرهای روشویی باید بدون دخالت دست باز و بسته شوند برای این منظور استفاده از شیرهای پدالی ، زانویی ،

             آرنجی یا برقی توصیه شده است . استفاده از شیرهای معمولی که با دست باز و بسته می شوند ممنوع است .

5-5-6- برای خشک کردن دست‌ها تسهیلات لازم باید فراهم شود . حوله‌های کاغذی برای این منظور مناسب هستند .

             روشویی‌ها برای انتقال پساب به شبکه زهکشی باید دارای اتصالات مناسب باشند .

5-5-7- از روشویی‌ها و امکانات خشک‌کردن دست‌ها نباید برای شستشو، خشک‌کردن لوازم و یا مواد اولیه و غیره استفاده

            کرد .

5-5-8- نصب اعلامیه برای رعایت بهداشت فردی و شستشو و گندزدایی دست‌ها در توالت‌ها ، ورودی کارخانه غذا خوری‌،   

              رخت‌کن و محوطه‌های تولید الزامی است .

5-5-9- کارآیی روش شستشو و گندزدایی دست‌ها با استفاده از آزمایش‌های میکروبی دست کارگران باید تایید شود .

               محیط‌های کشت مناسب شمارش‌های میکروب‌های زنده[3]، شمارش کلی‌فرم‌ها و استافیلوکوکوس‌اورئوس باید

               آماده شده و انتقال ابزار نمونه‌برداری ( سوآب )[4] در اسرع وقت انجام شود . برای مقایسه نتایج ، نمونه‌برداری باید

               قبل و بعد از استفاده از روشویی انجام شود . از نتایج بدست آمده می توان در دوره‌های آموزشی نیز استفاده کرد .

5-5-10- در صورتی که سیاست شرکت ایجاب کند که کارگران از دستکش‌های یکبار مصرف نشانه‌گذاری شده در

                محوطه‌های تولید استفاده کنند این دستکش‌ها باید به عنوان “پوست دوم ” تلقی شده و به طور مرتب شستشو و

                تعویض شوند . در صورت صدمه‌دیدگی یا پارگی باید اقدام به درآوردن و تعویض دستکش‌ها شود .

5-6- بیماری / جراحت‌ها

5-6-1- اشتغال افراد بیمار یا افرادی که دارای زخم و بریدگی در بدن هستند در محوطه‌های تولید موادغذایی ممنوع است .

              زخم و جراحت‌های افراد باید توسط افرادی ذیصلاح تیمار و این مهم گزارش شود .

5-6-2- زخم و بریدگی‌های دست باید پانسمان شده و کارگر مجروح از دستکش‌های یکبار مصرف استفاده کند . این

              دستکش‌ها باید با رنگ آبی نشانه‌گذاری شود . دستکش‌ها ونشانه‌ها باید در پایان هر شیفت کاری شمارش شوند .

              این افراد باید در خارج از محوطه‌های فرآوری موادغذایی مشغول به کار شوند .

5-7- معاینه پزشکی قبل از استخدام / معاینه سالیانه

5-7-1- کلیه کارکنان کارخانه باید قبل از شروع به خدمت ، معاینات پزشکی و تندرستی را انجام دهند . این مهم شامل

              کارکنان تولید کنترل کیفیت ، مدیریت ، مهندسان ، نظافت‌کاران و کلیه کارکنان دایم یا پاره وقت است .

5-7-2- افرادی که به طور مستقیم در فرآوری یا بسته‌بندی موادغذایی شاغل هستند باید قادر به انجام وظایف خود به طور

             کامل باشند .

5-7-3- افرادی که دچار بیماری‌های عفونی نظیر ناراحتی‌های دستگاه گوارش ، تهوع ، استفراغ ، اسهال و غیره هستند ،

              اجازه تماس با موادغذایی یا فعالیت در بخش جابجایی و فرآوری موادغذایی را ندارند . در ضمن افرادی که دارای

             ناراحتی‌های عفونی پوست ، گوش و حلق و بینی هستند نباید با مواد خام غذایی در ارتباط باشند .

5-7-4- قبل از شروع به کار مجدد افرادی که از بیماری بهبود یافته اند ، پزشک باید بهبودی افراد را تایید کند . اسناد و    

             مدارک پزشکی افراد باید به طور جداگانه بایگانی شود .

5-7-5- کلیه کارکنان بعد از برگشت از تعطیلات اگر دچار بیماری‌های احتمالی ناشی از موادغذایی شده باشند باید بیماری

            خود را به مدیریت گزارش کنند . قبل از شروع به کار این افراد ، پزشک باید سلامتی آنها را تایید کند . معاینه

              پزشکی این گروه باید شامل نمونه‌برداری از مدفوع برای شناسایی سالمونلا ، استافیلوکوکوس‌اورئوس و غیره باشد .

5-7-6- برای اطمینان از تندرستی کارکنان و توانایی آنها برای انجام وظایف خود ، کلیه کارکنان باید سالی دوبار معاینه

              پزشکی شوند . این معاینه‌ها به عهده شرکت باید باشد .

5-8- انجام تشریفات برای بازدیدکنندگان

5-8-1- مشخصات کلیه بازدیدکنندگان از کارخانه باید ثبت شود . این افراد هنگام ورود باید دفترچه بازدیدکنندگان را امضا

         کرده و پرسشنامه حاوی اطلاعات زیر را پر کنند .

الف ) نام ، نام شرکت ، تاریخ بازدید ، سمت بازدیدکننده

  ب ) هدف از بازدید ( اداری ، فردی و غیره )

  پ ) سایر شرکت‌هایی که در 72 ساعت گذشته توسط وی بازدید شده‌اند

  ت ) در ماه‌های اخیر سفری به خارج داشته است یا خیر ؟ ( کجا )

5-8-2- بازدیدکنندگان یا افراد آموزش ندیده حق ورود به محوطه‌های تولید و کنترل کیفی را ندارند ، مگر اینکه قبل از

             ورود اطلاعات لازم و آموزش اولیه برای ورود به محوطه‌های ذکر شده به آنها داده شود . بعد از ورود این افراد باید

            آنها را تحت مراقبت قرار داد .

5-9- تسهیلات پزشکی ( کمک‌های اولیه )

5-9-1- شرکت باید امکانات پزشکی لازم را اعم از پرستار ، یا امدادگر و وسایل کمک‌های اولیه برای درمان جراحت‌ها و

             زخم‌های احتمالی کارکنان داشته باشد .

5-9-2- وسایل مربوط به کمک‌های اولیه باید به طور مناسبی نگهداری شده و فقط توسط افراد آموزش دیده استفاده شوند .

5-9-3- کلیه درمان‌ها باید در دفترچه معاینه پزشکی ثبت و گزارش شود . نام بیمار ، تاریخ ، نوع بیماری و موارد تجویز شده

               نیز باید در گزارش درج شود .

5-10- رفتارهای بهداشتی ( کنترل سیگارکشیدن ، خوردن و آشامیدن )

5-10-1- سیگار کشیدن فقط در محوطه های‌خارج از سالن تولید مجاز است . سیگارکشیدن در محوطه‌های تولید و توالت‌ها‌

               ممنوع است . حمل سیگار و کبریت ( فندک ) در محوطه‌های تولید ممنوع است . در محوطه‌های مخصوص

               سیگارکشیدن امکانات لازم برای جمع آوری ته سیگار و چوب کبریت باید فراهم شود .

5-10-2- کارخانه ممکن است طبق صلاحدید خود کل محیط کارخانه را به عنوان منطقه سیگار ممنوع معرفی کند . در

                 این صورت کارکنان جدید را باید آموزش داد . منطقه سیگار ممنوع باید در برنامه بهداشت فردی کارخانه

                 درج شود .

5-10-3- خوردن و آشامیدن فقط در محوطه‌های موردنظر مجاز است . جویدن آدامس در کلیه محوطه‌های تولید و

                 نگهداری ممنوع است .

5-10-4- کارکنان در صورتی می توانند از سالن غذاخوری استفاده کنند که لباس کار خود را با لباس شخصی تعویض کنند.

 5-10-5- بعد از خوردن ، دست‌ها را باید شست .    

5-10-6- در جاهایی که آشامیدن مجاز است آب‌سردکن نوع خودکار[5] نوع مطلوب آن است . این دستگاه باید به آسانی

                تمیز و کنترل شود .

5-11- امکانات کارکنان

5-11- 1- برای کلیه کارکنان ، کمد لباس باید در نظرگرفت تا وسایل شخصی ، لباس و ساک خود را در آن نگهداری کنند.

                این مهم ، خطر حمل آنها به محیط‌های تولید را – که ممنوع است – رفع می کند . قفسه‌های قفل‌دار باید به

                آسانی قابل تمیزکردن باشند و برای جلوگیری از ایجاد سکو و تجمع غبار ، سقف آنرا شیب‌دار طراحی کرد .

5-11-2- فضای مناسبی را باید برای غذا خوردن و چای خوری کارکنان در نظر گرفت . حمل نوشابه به داخل محوطه‌های

               تولید ممنوع است . قبل از استفاده از سالن‌های غذاخوری یا چای‌خوری لباس کار باید با لباس شخصی تعویض

                 شود .

5-11-3- آشپزخانه باید دارای طراحی مناسبی باشد و فضاهای جداگانه نگهداری مواد خام در آن در نظر گرفته شده باشد .

                آشپزخانه باید توسط افراد شایسته اداره شود .

5-11-4- آب‌خوری‌های خودکار به شرطی قابل قبول است که در مکان مناسبی قرار گرفته و به خوبی تمیز و نت شود .

                برای جمع آوری لیوان‌های یک‌بار مصرف نیز باید امکانات لازم فراهم شود . دورکردن لیوان از آبخوری‌ها

                ممنوع است

5-11-5- استراحت‌گاه کارکنان باید در وضعیت مناسبی ساخته ‌شده نگهداری و نظافت آن آسان باشد . برای حداکثر

                استفاده از استراحت‌گاه باید آن را با صندلی‌های مناسب تجهیز کرد .

5-11-6- کلیه کارکنان قبل از ورود به استراحت‌گاه یا غذاخوری باید لباس کار خود را با لباس شخصی تعویض کنند .

5-11-7- آشپزخانه و غذاخوری باید در مقابل آفات حفاظت شوند .

5-11-8- برای کارکنان زن و مرد باید توالت‌های جداگانه‌ای طراحی کرد . تعداد توالت‌ها با توجه به تعداد کارکنان باید

               در نظر گرفته شود . معیار زیر را می توان برای برآورد تعداد کافی توالت به نسبت تعداد کارکنان استفاده کرد .

               9-1 نفر کارگر = 1 توالت

              24-10 نفر کارگر = 2 توالت

              49 -25 نفر کارگر = 3 توالت

              100-50 نفر کارگر = 4 توالت

                بیش از 100 نفر کارگر به ازای هر 30 نفر افزایش کارگر = 1 توالت به تعداد قبلی اضافه شود .  

5-11-9- در فرآیندها یا محیط‌های حساس ، تسهیلات مجزایی برای گروه‌های مختلف کاری باید در نظر گرفت . شاغلان

                باید قبل از استفاده از توالت‌ها لباس خود را تعویض کنند .

5-11-10- کلیه توالت‌ها باید دارای روشنایی و تهویه مناسبی بوده و از محیط تولید دور باشند . در کنار توالت‌ها وجود

                  روشویی برای شستشو و گندزدایی دست‌ها الزامی است .

5-11-11- محوطه توالت‌ها باید در وضعیت مناسبی طراحی شده باشد ، سقف آن صاف و قابل تمیز کردن و دیوار و کف

                  آن صاف و قابل شستشو باشند . دستمال توالت باید در توالت‌ها موجود باشد .

5-11-12- تعداد رخت‌کن‌ها برای تعویض لباس کارگران قبل از ورود به سالن تولید باید کافی باشد .

5-11-13- هر کارگر باید دارای دو قفسه قفل‌دار باشد . یکی برای لباس و کفش بیرون از کارخانه ( لباس شخصی ) و

                  دیگری برای لباس و کفش کار . این مهم خطر انتقال آلودگی را به حداقل می رساند .

5-11-14- رخت‌کنی‌ها باید در وضعیت مناسبی نگهداری شوند . سقف آن باید قابل تمیز کردن بوده و کف و دیواره‌های

                 آن قابل شستشو باشند . در رخت‌کنی‌ها نیز برنامه کنترل آفات باید اجرا شود .

5-11-15- خوردن ، آشامیدن و سیگارکشیدن د ر رخت‌کنی‌ها ممنوع است .

6-عملیات جابجایی موادغذایی

6-1- استفاده از تجهیزات نشانه‌گذاری شده

6-1-1- برای پیشگیری از آلودگی ثانویه و جلوگیری از استفاده از یک نوع ابزار مصرفی در چند بخش تولیدی ، کلیه

              تجهیزات را باید در بخش‌های مختلف با شماره‌گذاری یا استفاده از علایم رنگی ، قابل شناسایی کرد . به طور مثال

              وسایل مصرفی در آماده‌سازی مواد خام نباید در بخش فرآوری محصول استفاده شود . با علامت‌گذاری تجهیزات ،

              هر نوع وسیله در بخش موردنظر قابل استفاده خواهد بود .

6-1-2- فهرست کلیه تجهیزات شناسایی شده و نشانه‌گذاری شده باید تهیه شود . این فهرست باید روزانه بررسی شود . در

              صورت صدمه‌دیدگی یا شکستگی وسایل نشانه‌گذاری شده باید نسبت به جایگزینی آنها اقدام شود . 

6-1-3- هر بخش تولیدی باید دارای تعداد مناسبی تجهیزات شناسایی شده و نشانه‌گذاری داشته باشد ، تا از قرض گرفتن

              تجهیزات لازم از سایر بخش‌ها ممانعت شود .

6-1-4- در نشانه‌گذاری تجهیزات از رنگ‌های روشن استفاده شود . این کار آلودگی با اجرام خارجی را کاهش داده در

             ضمن در صورت شکستگی و انتقال به محصول به آسانی قابل شناسایی است .

6-2- کنترل محفظه‌های موادغذایی

6-2-1- برای جلوگیری از خطر آلودگی اجرام خارجی ، کلیه ظروف مورد استفاده برای مواد خام و محصول باید تمیز بوده

             و در شرایط مناسبی نگهداری شوند .

6-2-2- ظرف‌های مورد استفاده باید محصول را در مقابل عوامل خارجی حفاظت کنند .

6-2-3- کلیه ظروف حاوی محصول را باید برای جلوگیری از آلوده شدن و سهولت نظافت روی بارچین‌های پلاستیکی

               چید.

6-2-4- ظروف محتوی محصول را باید به خاطر خطر انتقال آلودگی از دیوار ، صدمه زدن به دیوار و سهولت نظافت ، از

              دیوار فاصله داد .

6-3- شناسایی و ردیابی مواد افزودنی

6-3-1- کلیه مواد افزودنی در تولید باید دارای شماره بهر باشند . مواد بسته‌بندی نیز جزء این موارد است . شماره بهر باید در

              مراحل نگهداری و تولید همراه مواد افزودنی باشد تا به راحتی قابل شناسایی و ردیابی باشد .

6-3-2-جابجایی مواد افزودنی در کارخانه باید به گونه‌ای باشد که شماره‌های شناسایی آنها گم نشود .

6-3-3- ورود و خروج مواد افزودنی به انبار باید مستند شود . مقدار مواد افزودنی ، شماره بهر و تاریخ ورود و خروج باید

             ثبت شود .

6-3-4 در صورتیکه اضافه کردن مواد افزودنی توسط دست انجام می شود افزودن هر ماده افزودنی باید ثبت و گزارش شود

           تا خطر انتقال آلودگی حذف گردد . این گزارش‌دهی قابلیت ردیابی مواد افزودنی را تضمین می کند .

6-3-5- در صورتی که در فرآیند تولیدی وقفه یا توقف‌کاری ایجاد شود به مواد فرآوری شده باید شماره مرجع داده شود .

6-3-6- مستندات کارخانه باید کامل باشد ، به این معنا که در هر بهر از محصول نهایی بتوان مواد خام مصرفی در تولید را

             شناسایی کرد . این مهم در هنگام فراخوانی محصول حایز اهمیت است .

6-4- کنترل دما

6-4-1- در صورتی که برای کنترل دما از دماسنج‌های دیجیتالی دستی استفاده شود برای جلوگیری از آلودگی ثانویه باید

              بعد از هر بار استفاده آنها را تمیز و سترون کرد . استفاده از دماسنج‌های شیشه‌ای در واحدهای فرآوری موادغذایی

               ممنوع است .

6-4-2- دماسنج‌های دیجیتالی باید توسط یک بخش ، مورد استفاده قرار گیرد . دقت آنها باید بالا بوده و طی عملیا ت به

             درستی از آن استفاده شود . قرار دادن میله حسگر[6] دستگاه دماسنج در آب داغ 80 درجه سانتی گراد به مدت 6 ثانیه

             موجب سترون شدن آن می شود .

6-4-3- دماهای بحرانی در فرآیند تولید نظیر دمای پخت ، دمای سردخانه ، دمای انبار نگهداری و غیره باید ثبت و گزارش

             شوند . برای نشان دادن صحیح دمای محصول باید میله حسگر دماسنج را داخل موادغذایی به مدت 10ثانیه فرو برد .

             برای تشخیص دمای سطحی بسته‌های موادغذایی بسته‌بندی شده در خلا و یا منجمد ، باید میله حسگر را بین دو بسته

             قرار داد به این صورت دمای سطحی آنها مشخص می شود .

6-4-4- کلیه تجهیزات ثبت دما باید به طور مرتب تنظیم دقت ( کالیبره ) شده و در شرایط مناسبی نت شوند . هرگونه

               اختلاف درجه حرارت ناشی از تجهیزات خودکار و غیر خودکار باید بررسی و گزارش‌دهی شود . دماسنج‌ها باید

               سالی دوبار کالیبره شوند . ترموستات یخچال‌ها و فریزرها سالی دو بار کالیبره شود .

6-5- کنترل مواد دفعی

6-5-1- تسهیلات خارجی دفع ضایعات باید دور از محوطه‌های تولید و ترجیحاٌ در مجاورت کارخانه باشد . این مهم باعث

             کمینه‌کردن هجوم آفات یا سایر مخاطره‌های موثر در کارخانه می شود .

6-5-2- ظرف‌های جمع‌آوری مواد دفعی داخلی باید به طور واضح علامت‌گذاری شده و فقط برای این منظور استفاده

              شوند . ظروف حمل موادغذایی ، افزودنی‌ها یا مواد بسته‌بندی نباید برای جابجایی مواد دفعی استفاده شود .

6-5-3-برای اطمینان از جمع‌آوری مواد دفعی و نظافت ظرف‌های مصرفی روش دفع فاضلاب باید مشخص شود .

6-5-4- در صورت حمل مواد دفعی در ظروف در بسته ، این ظروف را باید تا زمان خروج از کارخانه همواره دربسته

             نگهداشت .

6-5-5- مخزن دفع فاضلاب باید در موقعیت مناسبی بنا شده و استقامت لازم را داشته باشد . دسترسی به قسمت‌های مختلف

              مخزن برای نظافت و کنترل آفات ضروری است .

6-5-6- تسهیلات دفع فاضلاب کارخانه باید از محوطه فرآوری موادغذایی جدا باشد .

6-5-7-کلیه مواد دفعی در سطح کارخانه را باید در اسرع وقت جمع‌آوری کرده و از تجمع آنها در محل‌های تولیدی یا

             خدماتی خودداری کرد .

6-5-8- انواع مختلف مواد دفعی اعم از بقایای موادغذایی یا غیرغذایی را باید در ظرف‌های علامت‌گذاری شده مناسب

             جابجا کرد .

6-5-9- خروج مواد دفعی و ضایعات موادغذایی از کارخانه باید حداقل روزی یک بار ، انجام شود . مواد دفعی غیر غذایی را

             حداقل هفته‌ای یک بار باید از کارخانه خارج کرد .

6-5-10- محل نگهداری مواد دفعی باید بی‌نهایت تمیز بوده و به طور مرتب تمیز شود . شستشو و گندزدایی این محل باید

                طبق برنامه نظافت و گندزدایی انجام شود .

6-5-11- دفع ضایعات و تصفیه فاضلاب باید تحت مراقبت باشد . برای اطمینان از عدم آلودگی محصول با محیط ، فرآیند

                تولید باید ممیزی شود .

6-5-12- محل تصفیه فاضلاب باید از ساختمان فرآوری فاصله داشته باشد .

6-5-13- دفع فاضلاب تصفیه شده باید مطابق استانداردهای موردنظر باشد .

6-6- کنترل اجرام خارجی

6-6-1-کلیه کارکنان باید با سیاست کارخانه در قبال تولید محصول و مخاطره اجرام خارجی آشنایی کامل داشته باشند .

6-6-2- برای کنترل اجرام خارجی ، خط تولید باید مجهز به تجهیزات لازم نظیر الک ، آهن‌ربا ، شناساگر آهن و غیره باشد .

6-6-3- صافی‌ها و الک‌ها را باید حداقل یک بار در هر شیفت تمیز کرد . برای اطمینان از نظافت کامل ، کارکنان کنترل

            کیفیت باید این تجهیزات را بررسی و تایید کرد .

6-6-4- در صورت استفاده از آهن‌ربا باید مرتب آن را بررسی و ذرات چسبیده شده به آن را جدا کرد .

6-6-5- حمل ظروف شیشه‌ای به داخل کارخانه ممنوع است . در صورت اجتناب‌ناپذیر بودن حمل ظروف شیشه‌ای به

              داخل کارخانه باید آنها را در ظروف دردار قرار داده و آن را علامت‌گذاری کرد . دستور عمل برخورد با شیشه‌های

              شکسته باید تدوین شود .

6-6-6- خدمات نت نظیر سوهان کشیدن ، رنگ‌آمیزی یا پرکردن سوراخ‌ها باید قبل از شروع مجدد خط تولید انجام شود .

6-6-7- بعد از تعمیرات ، محیط را باید قبل از شروع مجدد تولید به طور کامل نظافت کرد . در ضمن تهویه مناسب محل ،

             قبل از شروع کار نیز برای جلوگیری از انتقال آلودگی حایز اهمیت است .

6-6-8- استفاده از نوشت‌افزار در محیط‌های تولید باید به شدت کنترل شود . استفاده از مداد ، گیره کاغذ ، ماشین دوخت ،

             خودکار دردار که می توانند مخاطره ( هایی ) را به همراه داشته باشند در محیط تولید مجاز نیست .

6-6-9- محصولات برگشتی را باید آزمایش و سپس معدوم کرد . منبع اجرام خارجی باید مشخص شده و اقدام های لازم

              برای حذف آن به کار گرفته شود .

6-7- روش های نظافت در زمان های موردنیاز

6-7-1-در تولید محصولات تازه و خنک شده حساس ، باید اقدام لازم در خصوص توقف تولید در هر سه ساعت برای

            نظافت و گندزدایی آن به عمل آید .

6-7-2- در کارخانه اصول « نظافت حین کار » یا ” تمیز کردن هنگام راه رفتن “[7] باید اجرا شود ، ولی در صورتی

             که حضور باقی مانده مواد خام به تهدیدی برای محصول تبدیل شود ، خط تولید باید متوقف شده و برنامه نظافت و

             گندزدایی اجرا شود .

6-7-3- برای تسهیل نظافت و جلوگیری از خطر آلودگی – به خصوص در هنگام استفاده از مواد گندزدا و پاک کننده‌های

             الکلی – کلیه محصولات را در هنگام نظافت باید از خط جمع کرد .

6-8- سترون سازی مناسب سطوح و تجهیزات

6-8-1- بعد از نظافت و تمیز کردن خط تولید ، سترون‌سازی سطوح و تجهیزات ضروری است . این مهم از طریق بخاردهی

             یا استفاده از موادشیمیایی مناسب امکان پذیر است .

6-8-2- در صورت استفاده از روش مه‌سازی برای گندزدایی محیط محوطه باید خالی از کارکنان شود و در تجهیزات  

           مه‌‌سازی زمان و درصد محلول شیمیایی پخش شده برای اشباع کردن محیط کنترل شود .

6-9- آموزش کامل افراد جابجا کننده موادغذایی

6-9-1- اطمینان از وضعیت بهداشتی و کارآیی کلیه افراد درگیر در جابجایی موادغذایی مطابق استانداردهای ملی ، وظیفه

            مهم هر کارخانه‌ای است . روش و سطح آموزش افراد بستگی به وظیفه آنها دارد .مدارک مربوط به آموزش

            کارکنان باید ثبت و نگهداری شود .

7- کنترل کیفیت

7-1- نظام کنترل کیفیت فراگیر

7-1-1- کارخانه برای اطمینان از تولیدی سالم وپایدار و منطبق با الزامات قانونی باید دارای یک نظام کنترل کیفیت باشد .

7-1-2- کارخانه باید دارای کارکنان آموزش دیده برای حفظ استانداردهای کیفیتی موردنظر باشد مسئولیت‌های کارکنان

               در خصوص کل عملیات باید به درستی تعریف شده باشد .

7-1-3- بخش کنترل کیفیت حتی اگر دارای یک نفر عضو باشد باید کارآیی لازم را داشته باشد .

7-1-4- بخش کنترل کیفیت باید مستقل از تولید و خرید باشد . با این حال برای نیل به ویژگی‌های موردنظر محصول این

             بخش‌ها باید با همدیگر ارتباط داشته باشند .

7-1-5- بخش کنترل کیفیت برای انجام وظایف خود باید منابع و امکانات کافی در اختیار داشته باشد . برای این منظور

             استفاده از آزمایشگاه و سایر بخش‌های کارخانه ضرورت می یابد .

7-1-6- در صورت نیاز به آزمایش‌های فیزیکی ، شیمیایی ، حسی و میکروبی ، مواد خام و محصول نهایی برای این منظور

             امکانات لازم باید مهیا باشد . این امکانات باید از محوطه تولید و از یکدیگر جدا شوند . در ضمن محوطه نگهداری

             نمونه برای محصولات تازه و منجمد باید فراهم شود .

7-1-7- کارخانه باید دارای طرح کنترل کیفیت با جزییات نوع و تناوب بررسی‌های انجام شده و مستندسازی باشد .

7-1-8- نتایج بررسی‌ها همراه با اقدام‌های اصلاحی اتخاذ شده برای رفع مغایرت‌ها باید به صورت خوانا ثبت و برای مدت

             حداقل یک سال که بستگی به ماندگاری محصول و موارد قانونی دارد نگهداری شود .

7-2- توانایی بخش کنترل کیفیت برای توقف تولید

7-2-1- بخش کنترل کیفیت باید قدرت قبول یا رد مواد خام ، مواد بسته‌بندی ، عملیات تولید و محصولات نهایی را در

             صورت عدم انطباق با ویژگی‌های موردنظر داشته باشد .

7-2-2- در صورت عدم اجرای اصول GMP و به خطر افتادن سلامت مصرف‌کننده ، بخش کنترل کیفیت باید قدرت

              توقف تولید را داشته باشد .

7-2-3- در صورت توقف خط توسط بخش کنترل کیفیت ، دلایل آن و اقدام اصلاحی اجرا شده قبل از شروع دوباره خط

             باید تشریح شود .

7-3- ویژگی‌های محصول نهایی باید دقیق و به‌ روز باشد

7-3-1- ویژگی‌های محصول نهایی باید نوشته شده و توسط تولیدکننده و مشتری با تاریخ امضا شود . کلیه فرآورده‌های

            کارخانه باید مطابق این ویژگی‌های نوشته شده باشد .

7-3-2- بدون هماهنگی با مشتری نباید در ویژگی‌های محصولات ، تغییری ایجاد کرد . کلیه اسناد باید دارای امضا باشند .

7-3-3- کلیه محصولات باید بر اساس ویژگی‌های موردنظر تولید شوند . مواد خام ، نیمه‌فرآوری شده و محصولات نهایی

              مشکوک یا غیر منطبق را باید شناسه‌گذاری و سپس اقدام لازم را انجام داد . مثلاٌ در مورد مواد خام مشکوک باید

              آنها را به عرضه‌کننده پس داد .

7-4- مستند سازی

7-4-1- اسناد زیر باید در بخش کنترل کیفیت موجود باشد .

    • تعیین ویژگی‌های محصول ؛
    • رویه‌های نمونه‌برداری؛
    • رویه‌های آزمون و گزارش‌دهی ؛
    • گزارش‌ها و گواهی نتایج آزمون ؛
    • گزارش‌های صحه‌گذاری روش‌های آزمون ؛
    • رویه‌ها و گزارش‌های کالیبراسیون وسایل و تجهیزات .

7-4-2-کلیه اسناد باید یک سال بعد از تاریخ انقضای محصول نگهداری شوند و در دسترس باشند .

7-5- نمونه‌برداری

7-5-1- نمونه‌برداری باید طبق رویه نوشته شده که در آن اطلاعات زیر درج شده باشد ، انجام شود :

    • روش نمونه‌برداری ؛
    • تجهیزات مورد استفاده ؛
    • مقدار نمونه برداشت شده ( مورد نیاز ) ؛
    • دستور عمل آماده‌سازی نمونه ؛
    • نوع و شرایط ظرف مورد نظر برای نگهداری نمونه ؛
    • نصب اطلاعات مربوط به محتوای هر ظرف روی آن ؛
    • احتیاطات لازم برای مراقبت از عملیات نمونه‌برداری ؛
    • شرایط نگهداری نمونه ؛
    • دستور عمل نظافت و نگهداری تجهیزات نمونه‌برداری .

7-5-2- نمونه‌های مرجع باید نماینده کل محموله یا محصولات نمونه‌برداری شده باشد .

7-5-3- ظروف حاوی نمونه باید دارای برچسب هویت باشند . شماره بهر ، تاریخ نمونه‌برداری و ظرفی که از آن نمونه‌برداری

             شده است باید روی برچسب مشخص باشد .

7-6- آزمون‌های میکروبی و شیمیایی

7-6-1- نوع آزمون‌های میکروبی و شیمیایی بستگی زیادی به ماهیت محصول مورد آزمایش ( نظیر ترکیب شیمیایی ، زمان

             ماندگاری و میزان خطر ) دارد .

7-6-2- در صورت احداث آزمایشگاه در کارخانه این محل باید از محل تولید جدا بوده و عملیات آزمایشگاهی مناسب
              ( GLP )[8] در آن اجرا شود .

7-6-3- برای جلوگیری از انتقال آلودگی‌ها و وقوع آلودگی ثانویه از آزمایشگاه به محوطه تولید اقدام‌های مناسبی باید

             اتخاذ شود . به این منظور :

الف ) فقط افراد مجاز حق ورود به آزمایشگاه را دارند .

  ب ) لباس‌های مورد استفاده در آزمایشگاه میکروبی نباید در محوطه تولید پوشیده شود .

  پ ) با توجه به مقررات ملی ، برای دفع فاضلاب آزمایشگاه میکروبی و شیمیایی اقدام مناسبی انجام  

         شود.

  ت ) در داخل آزمایشگاه محل آزمون‌های میکروب‌های بیماری زا باید جدا شود و برای حذف احتمال  

         انتقال آلودگی به محصول ، احتیاطات لازم انجام شود .

  ث ) برای جلوگیری از خطر آلودگی در هنگام نمونه‌برداری احتیاط‌‌‌های لازم نظیر استفاده از ظروف سترون
        ( استریل ) به عمل آید .

7-6-4- کارکنان آزمایشگاه باید در خصوص آزمون‌های آزمایشگاهی ، تفسیر نتایج و رفع مشکلات آزمایشگاهی به خوبی

              آموزش دیده باشند .

7-6-5- بین آزمایشگاه میکروبی و بخش کنترل کیفیت باید ارتباط دایمی وجود داشته باشد تا از اتخاذ اقدام اصلاحی با توجه

             به نتایج آزمایشگاهی اطمینان حاصل شود .

7-6-6- روش‌های آزمایشگاهی و ارزیابی خطر مواد شیمیایی مصرفی و دستور عمل استفاده از آنها باید نوشته‌شده و موجود

              باشد .

7-6-7- کلیه تجهیزات و لوازم آزمایشگاهی مصرفی باید تمیز بوده و نت آن به خوبی انجام شود . برای اطمینان از نتایج ،

              تجهیزات باید به طور مرتب کالیبره شود و این مهم ثبت و گزارش شود .

7-6-8- آزمایش‌های انجام شده باید گزارش شوند . گزارش‌های آزمایشگاهی باید دارای اطلاعات زیر باشند .

    • نام مواد یا محصول ؛
    • شماره بهر و در صورت لزوم نام تولیدکننده / عرضه کننده ؛
    • منبع رویه‌های آزمایشگاهی مورد استفاده ؛
    • نتایج آزمون‌ها شامل محاسبه‌ها و مشاهده‌ها ؛
    • تاریخ آزمایش ؛
    • پاراف آزمایشگر ؛
    • امضای تایید کننده ؛
    • عبارت خوانای رد یا قبول به همراه امضای مسئول آزمایشگاه ، امضا باید دارای تاریخ باشد .

7-6-9- کلیه کنترل‌های حین فرآیند شامل کنترل‌های انجام شده در محوطه‌های تولید توسط کارگران ذیربط باید طبق

              روش مجاز و تایید شده کنترل کیفیت انجام شود .

7-6-10- معرف‌های آزمایشگاهی که برای استفاده طولانی مدت تهیه شده اند باید دارای برچسب حاوی تاریخ تهیه و

                امضای تهیه کننده باشد . تاریخ انقضا باید روی برچسب ذکر شود .

7-6-11- تاریخ ورود نمونه‌ها و مواد شیمیایی باید روی ظرف آنها درج شود . دستورعمل نگهداری و استفاده از آنها نیز باید

                موجود باشد .

7-6-12- در صورت استفاده از امکانات آزمایشگاهی خارج از کارخانه ، قبل از عقد قرارداد باید محل آزمایشگاه را از نظر

                تطابق با موارد یاد شده در بندهای 7-6-1 تا 7-6-7 بازرسی کرد .

7-7- بررسی دما در خودروی حمل محصول

7-7-1- فرد ذیصلاحی باید دمای محصولات خنک‌شده یا منجمد را در خودروی حمل کنترل کند . قبل از بارگیری باید

              دمای محصولات منجمد یا خنک‌شده اندازه گیری شود . بخش کنترل کیفیت باید از این بررسی‌ها آگاه باشد .

              توصیه می شود خودروهای حمل دارای دماسنج باشند . کلیه دماها باید ثبت و نگهداری شود .

7-7-2- قبل از بارگیری خودرو با محصول تمام شده ، بایر آن را از نظر نظافت ، نگهداری مناسب و عاری بودن از اجرام

              خارجی و آفات بازرسی کرد .

7-7-3- چنانچه به هر دلیلی خودروی حمل توسط بخش کنترل کیفیت رد شود علت آن باید مکتوب شود . این گزارش باید

              دارای امضا و تاریخ و نوع اقدام اصلاحی اتخاذ شده باشد . در صورت استفاده از خدمات شرکت توزیع‌کننده طرف

              قرارداد این مهم باید به طور مستقیم به آنها گفته شود .

7-8- در زمان استراحت کارگران ، محصولات را باید به سردخانه منتقل کرد .

7-8-1- با توجه به نوع محصول تولیدی و افزودنی‌های آن ، برگشت دادن مواد خام و محصول تمام شده به اتاق سرد در

             زمان استراحت ضروری است .

7-8-2- برای جلوگیری از آلودگی محصول به منابع خارجی باید محصولاتی را که نیاز به سردخانه‌گذاری ندارند را به طور

              مناسبی پوشاند .

7-9- کنترل و ثبت خودکار دما

7-9-1- در صورتی که کنترل دما در فرآیند از نقطه نظر ایمنی و فنی یک عامل بحرانی باشد این مهم را باید در فاصله‌های

             منظم به طور مثال هر دو ساعت یک بار کنترل و ثبت کرد . نمودارهای کنترل دما یا گزارش‌های نوشته شده باید

             موجود باشند .

7-9-2- برای ثبت دما باید از دماسنج‌های مجهز به دمانگار استفاده کرد . ثبت رایانه‌ای ( کامپیوتری ) دما نسبت به دمانگار[9]                     

             ارجحیت دارد .

7-10- رویه برخورد با انحراف دما

7-10-1 در صورت کنترل دما و مشاهده انحراف دما از محدوده‌های موردنظر ، برای هر محصول اقدام اصلاحی را باید اتخاذ

             کرد . این اقدام باید گزارش شود .

7-10-2- چنانچه انحراف دما مشکلاتی را برای محصول ایجاد کرده یا مدت زمان انحراف دما معلوم نیست آن گاه باید

                محصول را قرنطینه و آزمایش کرد . اقدام اصلاحی را باید براساس نتایج آزمایش اتخاذ کرد .

7-10-3 در صورتی که نوسان دما مربوط به نقص تجهیزات باشد باید بلافاصله بخش تعمیر و نگهداری را آگاه کرد و زمان و

             تاریخ تعمیر باید ثبت شود . تاریخ و نوع نقص گزارش شده و زمان تعمیر باید مورد توافق قرارگیرد .

7-11- تنظیم دقت ( کالیبراسیون ) صحیح تجهیزات اندازه گیری

7-11-1- کلیه تجهیزات اندازه‌گیری را که اثر مستقیمی بر فرآیند تولید و ایمنی محصول تولیدی دارند باید به طور مرتب

                کالیبره کرد .

7-11-2- برای اطمینان از دقت کلیه تجهیزات اندازه‌گیری ، نتایج کالیبراسیون باید به طور رسمی مستند و امضا شود و تاریخ

               کالیبراسیون بعدی نیز مشخص شود .

7-11-3-در صورت ارسال دستگاه اندازه‌گیری به خارج از کارخانه برای کالیبره شدن ، اقدام لازم برای جایگزینی آن با

               دستگاه کالیبره شده دیگر و نت دستگاه مبذول شود .

8- کنترل آفات

8-1- خدمات مربوط به کنترل آفات

8-1-1- کارخانه برای کنترل آفات باید از خدمات موسسه‌های ذیصلاح استفاده کرده و یا از شخص آموزش دیده و

              صلاحیت‌دار داخل کارخانه استفاده کند . در هر صورت بازرسی و کنترل آفات و مبارزه با حشرات ، پرندگان یا

              حیوانات باید به طور مرتب انجام شود .

8-1-2- شرکت‌های کنترل آفات باید حداقل سالی 6 بار در فاصله‌های مشخص از کارخانه مورد قرارداد بازدید کنند .

             کارکنان این شرکت‌ها باید 24 ساعته آماده خدمات‌دهی باشند . در صورت بروز مشکل باید تا رفع آن روزانه از

             کارخانه بازدید و محل را تیمار کرد .

8-1-3- بعد از صید آفات یا کشتار توسط سموم دودزا یا گازی شکل باید آنها را به طور بهداشتی و ایمن دفع کرد . دفع

             آفات باید طبق رویه‌های از پیش تعیین شده و مستند باشد .

8-2- گزارش کنترل آفات ، نقشه نقاط طعمه‌گذاری شده ، برچسب‌زنی و تاریخ‌زنی تله ها

8-2-1- جزئیات گزارش بازرسی کنترل آفات باید در بایگانی کارخانه به ترتیب تاریخ نگهداری شود .

8-2-2- یکی از مدیران کارخانه – معمولاٌ مدیر کنترل کیفیت- باید عهده دار مسئولیت نظارت بر برنامه کنترل آفات باشد .

             وی باید از اجرای کلیه توصیه‌های ارائه‌شده اطمینان حاصل کند .

8-2-3- محل ( های ) طعمه‌گذاری شده باید توسط تکنسین مربوط تعیین شود . نقشه نقاط طعمه‌گذاری شده باید تهیه و در

             نظام‌نامه حصپ کارخانه گنجانده شود .

8-2-4- هر نقطه طعمه‌گذاری شده باید به طور واضح دارای برچسب باشد و جعبه طعمه تاریخ زده شود .

8-3- استانداردهای طعمه‌گذاری و مبارزه با آفات و نحوه مراقبت از برنامه

8-3-1- به جز محل‌های تولید موادغذایی سایر مکان‌های کارخانه را می توان طعمه گذاری کرد .

8-3-2- طعمه‌ها باید براساس مواد چرب یا مومی باشد و نباید هیچ مخاطره‌ای برای موادغذایی تولیدی داشته باشد . تله

              جوندگان باید ایمن باشد .

8-3-3- نقاط تله‌گذاری در خارج از کارخانه باید به طور مشخص علامت‌گذاری شود .

8-3-4- در صورتی که در محصول انبارش شده حشرات انباری به عنوان خطر در نظرگرفته شوند روش مناسب کنترل آن

             نظیر استفاده از دود باید در برنامه گنجانده شود . در صورت وجود خطر عفونت‌های ایجاد شده توسط حشرات باید

             از تله‌های مخصوص استفاده شود .

8-3-5- درهای خروجی ، پنجره‌ها و پنجره‌های سقفی باید به خوبی بسته‌شده و فاقد درز باشند . در صورت نیاز از نوار

              درزگیر استفاده شود .

8-3-6- چنانچه طی ساعت‌های معمولی تولید ، درها باز و بسته شوند برای جلوگیری از ورود حشرات موانع مناسبی نظیر

              توری یا پرده هوا باید نصب شود . پرده هوا باید تمیز نگهداری شود .

8-3-7- پنجره‌های بازشو باید با توری مناسب و ثابت مجهز شوند .

8-3-8- آب‌راه‌های روباز باید دارای پوشش مشبک یا میله ای باشد . وضعیت این حفاظ‌ها باید مناسب بوده و در وضعیت

               مناسبی نت شوند .

8-3-9- دریچه‌های تهویه باید مجهز به پوشش با سوراخ‌های ریز باشد .

8-3-10- نمای خارجی کارخانه باید طوری ساخته شده و نت شود که امکان ورود هیچ آفتی وجود نداشته باشد .

8-3-11- از ورود پرندگان به کلیه محل‌های تولید و نگهداری محصول باید جلوگیری شود . برای این منظور باید کلیه

                درزها و شکاف‌های دیوارها و سقف را پر کرد یا با توری مناسب پوشاند . در ضمن برای جلوگیری از لانه‌گزینی

                پرندگان سایبان‌ها را مقاوم ساخت .

8-3-12- در صورت لانه‌گزینی پرندگان در داخل کتابخانه ، آشیانه و پرنده را باید از محل دور کرد . نظافت و گندزدایی

                محل آشیانه و محل حضور پرنده نیز الزامی است .

8-3-13- هیچ حیوان یا پرنده‌ای نباید وارد کارخانه شوند . از غذادهی سگ و گربه توسط کارکنان برای جلوگیری از ورود

                و تشویق به ورود آنها به کارخانه باید خودداری شود . کلیه درها و ورودی‌ها را باید بسته نگهداشت . از حیوانات

                اهلی نباید برای هدف‌های کنترل آفات استفاده شود .

8-4- شرایط و وضعیت دستگاه حشره‌کش

8-4-1- کلیه محل‌های تولید و نگهداری محصول در دمای محیط باید دارای حشره‌کش برقی باشند . برای حداکثر کارایی،

               این دستگاه‌ها باید در محل‌هایی نصب شوند که شدت نور کم باشد . این دستگاه‌ها نباید جایی نصب شود که زیر

              آن ماده خام یا محصول فرآوری شود . فاصله حشره‌کش‌های برقی از این محل‌ها باید حداقل 3 متر باشد .

8-4-2- هر دستگاه حشره‌کش باید دارای سینی جمع‌آوری بقایای حشرات باشد . این سینی باید به طور متناوب بازرسی و

              نظافت شود .

8-4-3- دستگاه حشره‌کش باید در هنگام تولید و خاتمه آن و حتی تعطیلی کارخانه ، روشن باشد . لامپ ماورای بنفش این دستگاه‌ها باید هر 12 ماه یکبار و یا در زمان‌های موردنیاز تعویض شود .  

8-5- کنترل مناسب محیط کارخانه

8-5-1- محیط کارخانه باید وضعیت مناسبی داشته و عاری از تجمع زباله ، انباشت مواد بسته‌بندی ، پالت‌های شکسته و

              تجهیزات اضافی ، خراب و غیره باشد . برای امنیت بیشتر محیط ، کارخانه باید دارای دیوار مشخص یا نرده باشد .

             کنترل مناسب و موثر آفات با وضعیت مناسب محیط کارخانه شروع می شود .

8-5-2- نمای خارجی کارخانه باید در وضعیت مناسبی نگهداری شود . از رشد گیاه نزدیک دیوار کارخانه باید جلوگیری

              شود . کلیه آب‌روهای خارجی باید تمیز و کارآمد باشند . برای جلوگیری از لانه‌گزینی آفات از قراردادن و تکیه

              دادن بارچین‌ها ، سینی و سایر مواد به دیوار خودداری شود .    

8-5-3- برای جمع‌آوری و دفع زباله و کثافات ، محل مناسبی دور از محیط تولید باید در نظر گرفته شود . سطل‌های زباله و

             ظروف مشابه همیشه باید دربسته باشند و در فاصله‌های مناسب تخلیه شوند . از آنجا که زباله و کثافات موجب تجمع

             آفات می شود نگهداری مناسب از این وسایل بسیار اهمیت دارد .

8-6- استانداردهای نگهداری

8-6-1- موثرترین رویکرد برای کنترل هجوم آفات اجرای مناسب استانداردهای نگهداری است . کنترل تجمع ضایعات

             غذایی و زایدات مواد بسته بندی ، جمع آوری تجهیزات و وسایل اضافی از محوطه تولید و چرخش صحیح محصول

             در انبار از این موارد است .

8-6-2- کالاها و تجهیزات نباید به دیوار تکیه داده شوند . حداقل فاصله تجهیزات از دیوار باید 50 سانتی متر باشد تا نظافت و

              گندزدایی به آسانی انجام شود . محل اتصالات دیوار به دیوار و دیوار به کف عاری از کثافت باشد .

8-6-3- کلیه کارکنان برای کاهش خطر هجوم آفات باید از نحوه نگهداری مناسب کارخانه اطلاعات کافی داشته باشند .

              کارکنان جدید باید برای شروع کار آموزش ببینند .

8-7- بررسی موادافزودنی ورودی

8-7-1- برای کنترل آفات کلیه مواد خام غذایی ، مواد بسته‌بندی و تجهیزات را هنگام ورود به کارخانه باید بررسی کرد . در

            صورت صدمه‌دیدن بسته‌بندی خارجی ، محل دوخت بسته‌بندی ، لفاف‌پیچی یا آسیب دیدن بارچین مواد مورد

            بررسی را باید قرنطینه و توسط بخش کنترل کیفیت تایید کرد . در صورت رد شدن توسط بخش کنترل کیفیت باید

             ماده مورد بررسی را برچسب‌زنی و به فروشنده عودت داد .

8-7-2- در صورت وجود آفات یا بقایای آنها در مواد ورودی باید روی آن برچسب زده شده و در محیطی دور از کارخانه

             نگهداری شود . موسسه کنترل آفات باید برای تیمار آن مطلع شود .

8-8- جداسازی کالاهای صدمه‌دیده یا برگشتی

8-8-1- برای جلوگیری از استفاده از کالاهای صدمه‌دیده ، برگشتی یا آسیب‌دیده در تولید ، جداسازی فیزیکی آنها به طور

             کامل حایز اهمیت است . محوطه مخصوص کالاهای مرجوعی در انبارها به حل این مشکل کمک می کند .

8-9- مستند‌سازی و تایید طعمه‌ها و آفت‌کش‌ها

8-9-1- مستندسازی کنترل آفات باید واضح ، خوانا و مختصر باشد . این برنامه باید توسط بخش فنی بازبینی و به روز شود .

8-9-2- مستندات مربوط به ایمنی و کاربرد طعمه‌ها و آفت‌کش‌های مجاز باید در دسترس باشد . اطلاعات مربوط به کنترل

               مواد مضر برای سلامتی باید موجود بوده و در نظام‌نامه حصپ به صورت جداگانه فهرست‌بندی و ثبت شود .

8-9-3- کلیه مستندات یا گزارش‌های مربوط به ایمنی استفاده از آفت‌کش‌ها باید امضا شده و تاریخ‌دار باشد .

9- نظافت و گندزدایی

9-1- برنامه نظافت و گندزدایی

9-1-1- در هر بخش از کارخانه برنامه زمان‌بندی نظافت و گندزدایی باید در دسترس باشد این برنامه باید واضح و خوانا شده

             و اجرای آنها ساده باشد .

9-1-2- در برنامه‌های نظافت تناوب و روش نظافت و گندزدایی و مواد مصرفی برای تجهیزات و محوطه اطراف مشخص

              باشد .

9-1-3- در صورت امکان از پوسترها و اطلاعیه‌های مناسب برای راهنمایی کارگران برای اجرای برنامه نظافت استفاده شود .

9-2- شوینده‌های مورد تایید برای استفاده در سطوح مورد تماس با موادغذایی

9-2-1- کلیه شوینده‌ها و گندزداهای مصرفی در کارخانه باید سازگار با موادغذایی بوده و از شرکت‌های قابل اعتماد تهیه

               شود .

9-2-2- این مواد نباید معطر بوده و تهدیدی از نظر بقایای سمی داشته باشند .

9-3- کنترل شوینده‌ها و تنظیم برگه‌های لازم

9-3-1- کلیه مواد شوینده و گندزداها باید در محیطی امن و جدا از محوطه تولید انبار شوند .

9-3-2- این مواد فقط باید طبق دستور عمل تولیدکننده استفاده شوند . مقدار این مواد در هنگام تولید باید حداقل مقدار

             ممکن باشد .

9-3-3- مواد شوینده و گندزدا باید به طور واضح علامت‌گذاری شده و دارای برچسب اطلاعات باشند .

9-3-4- مسئولیت توزیع مواد شوینده و گندزدا باید به عهده افراد ذیصلاح باشد . برای اطمینان از درصد رقت‌های تهیه شده

              از محلول‌های شیمیایی و کاربرد صحیح آنها ، این عملیات باید به دقت انجام شود .

9-3-5- نگهداری ظروف مواد گندزدا و آماده‌سازی آنها باید تحت کنترل افراد ذیصلاح باشد .

9-3-6- برای افرادی که مواد شیمیایی را در کارخانه جابجا می کنند باید عینک‌های ایمنی ، دستکش وروکفشی فراهم کرد.

9-3-7- فهرست به روز شده کلیه مواد شوینده و گندزدای مصرفی در کارخانه و عملیات تولید باید در دسترس باشد 

             کمک‌های اولیه و نحوه استفاده از آنها در هنگام بروز حادثه نیز باید موجود باشد .

9-4- شرایط تجهیزات شستشو روش‌ها

9-4-1- در محوطه‌های تولید دسته وسایل ، باید پلاستیکی یا فلزی باشد کلیه جاروها و برس‌ها را باید در شرایط مناسبی به

           دور از مواد آلاینده‌ها و یا امکان آلوده شدن نگهداری کرد . برس ها باید علامت‌گذاری شده و به آسانی قابل

           شناسایی باشند . موی برس باید مصنوعی بوده و به آسانی از برس کنده نشود . استفاده از چوب در محوطه تولید

             ممنوع است .

9-4-2-کلیه وسایل شستشو را باید تا قبل از این که خود به یک مخاطره تبدیل شوند تعویض کرد .

9-4-3- استفاده از پارچه برای نظافت سطوح به خاطر امکان آلودگی میکروبی و فیزیکی ممنوع است .

9-4-4- استفاده از پارو در صورتی مجاز است که برس زنی ناکافی باشد . پاروها باید علامت‌گذاری شده و طبق برنامه

              نظافت و گندزدایی روزانه به کار گرفته شوند . این وسایل قبل از شروع هر نوع فساد باید تعویض شوند . سیم

             ظرفشویی قابل قبول نیست .

9-4-5- تسهیلات شستشو و آب آشامیدنی برای شستشوی سطوح باید کافی باشد در صورت امکان دستگاه تزریق مواد

             شوینده فراهم شود . خیساندن محیط ، شستشو و آبکشی باید طی روش منسجمی انجام شود .

9-4-6- برای هدف‌های شستشو باید تعداد مناسبی از مخازن برای غوطه‌وری قطعات آزاد تجهیزات فراهم شود . مخازن

             موردنظر باید دارای آب سرد و گرم و منبع مواد شوینده و گندزدا باشد . این مخازن باید در محوطه‌ای جدا از

            محوطه تولید در نظر گرفته شود .

9-4-7- استفاده کنترل شده از شیلنگ آب تحت فشار باید به زمانهای خاص – هنگامی که مواد خام در محیط وجود ندارد –

             محدود شود . در این خصوص احتیاط لازم برای جلوگیری از انتشار آلودگی‌ها باید به عمل آید توصیه شده است

             در این محیط‌ها از آب با فشار کم و روش‌های شستشوی جایگزین استفاده شود .

9-4-8- استفاده از شیلنگ‌های هوای فشرده برای راندن کثافات و جلو بردن آنها ممنوع است . ترجیحاٌ از روش های تحت

             خلا استفاده شود .

9-4-9- اقدام‌های مناسبی برای نگهداری تمیز و مناسب شیلنگ‌های آب و سایر وسایل شستشو باید به عمل آید . برای

             جلوگیری از آلودگی ، این وسایل باید بالاتر از سطح زمین نگهداری شوند .

9-4-10- در صورت استفاده از دستگاه‌های CIP [10] ( شستشوی در محل ) که با رایانه برنامه‌ریزی می شود ، تجهیزات را باید

                به طور مرتب کالیبره کرده و برنامه و محلول‌های رقیق شده را بررسی کرد .

9-4-11- اتخاذ سیاست نظافت هنگام راه رفتن برای به حداقل رساندن کثافات و آلودگی‌ها در پایان هر نوبت کاری در

               سالن تولید باید مدنظر قرار گیرد .

9-5- محوطه‌های جداگانه برای سینی‌ها و تجهیزات

9-5-1- برای شستشو و نظافت وسایل و تجهیزات ، امکانات جداگانه‌ای باید در نظر گرفته شود .

9-5-2- محوطه شستشوی وسایل باید به طور فیزیکی از محوطه تولید جداسازی شود .

9-5-3- فضای محوطه نگهداری وسایل باید به قدر کافی بزرگ باشد که بتوان وسایل تمیز و کثیف را از هم جدا نگهداشت.

9-6- فضای کافی برای خشک کردن تجهیزات

9-6-1- وسایل شسته شده باید در یک محوطه نگهداری تمیز انبار شوند . زهکشی این محیط باید مناسب باشد .

9-6-2- برای جلوگیری از رشد کپک‌ها محیط باید به طور کافی تهویه شود .

9-7- آموزش نظافت‌کاران

9-7-1- متصدیان نظافت باید به مقدار کافی آموزش ببینند . آنها باید از موارد زیر آگاهی داشته باشند .

    • برنامه نظافت ؛
    • مواد شیمیایی موجود و احتیاطات ایمنی لازم ؛
    • رقیق‌سازی محلول‌های شوینده و گندزدا ؛
    • ضرورت خروج موادغذایی از خط در هنگام نظافت ؛
    • استانداردهای بهداشت فردی ؛
    • استفاده و مراقبت از تجهیزات شوینده ؛

9-7-2- افرادی که اختصاصاٌ کارهای نظافت را انجام می‌دهند باید توسط لباس‌های رنگی و یا نشانه‌های دیگر از سایر

             کارکنان متمایز باشند .

9-8- نظافت و مراقبت

9-8-1- از عملیات نظافت به هر شکلی که بخواهد انجام شود باید مراقبت شود .

9-8-2- برای اطمینان از نظافت کامل هر بخشی از تجهیزات باید یک برگه بازرسی در دسترس باشد .

9-8-3- ناظر نظافت باید با تجهیزات شستشو آشنا باشد و روزانه آنها را بررسی کند . وسایل صدمه دیده یا شکسته باید

              بلافاصله جایگزین شوند .

9-8-4- ناظر نظافت باید رقت محلول‌های شستشو را هر از چند گاهی بررسی کند و در صورت پایین بودن و یا بالا بودن

             رقت ، اقدام اصلاحی را اتخاذ کند .

9-9- بررسی‌های فیزیکی و آزمایش‌‌های میکروبی

9-9-1- در صورت کافی بودن عملیات شستشو ( دستی یا CIP  )نباید هیچ ذره‌ای از مواد خارجی و کثافات در پایان

             عملیات شستشو روی سطوح موردنظر دیده شود .

9-9-2- هنگام بازرسی فیزیکی تجهیزات به تمیز بودن و عاری بودن سطوح از روغن یا گریس توجه خاص شود .

9-9-3- برای اطلاع از وضعیت بهداشتی سطوح شسته شده ، آزمایش میکروبی باید انجام شود .

9-9-4- در صورت زیاد بودن طول لوله‌های دستگاه CIP ، در محل‌های اتصال و همچنین قسمت‌هایی از خط باید آزمایش

             میکروبی انجام شود .

9-9-5- در صورتی که آزمایش‌های میکروبی ناکارآمدی عملیات شستشو و نظافت را ثابت کرد باید بلافاصله متصدیان

             نظافت را آگاه کرد .

9-10- تمیز کردن هنگام راه رفتن و انبارداری مناسب

9-10-1- گذشته از سالن تولید ، کلیه ساختمان‌ها و محیط کارخانه باید همواره تمیز نگهداری شود .

9-10-2- محوطه‌های داخلی و خارجی کارخانه باید تمیز نگهداری شده و عاری از تجهیزات اضافی ، ظروف خالی ، بارچین

                و وسایل دیگری که باعث لانه‌گزینی آفات می‌شود باشد .

9-10-3- در محوطه‌های تولید و آماده‌سازی ، سطوح کثیف و باقی‌مانده‌های موادغذایی باید به حداقل کاهش یابد . کثافات

             باید براساس اصل تمیز کردن هنگام راه رفتن جمع‌آوری و دفع شوند .

9-10-4- برای جمع‌آوری کثافات ، ضایعات مواد بسته‌بندی و سایر زباله‌ها باید در نقاط موردنظر سطل زباله در نظر گرفته

            شود . این ظروف باید گنجایش کافی داشته باشند . خالی کردن ظروف زباله باید مطابق دستور عمل تهیه شده

                 توسط گروه حصپ و توسط متصدیان این کار انجام شود .

9-10-5- کثافات کف کارخانه باید توسط متصدیان این کار به غیر از کارگران خط -که احتمال آلوده کردن خط را دارند-

                 انجام شود .

9-10-6- برای جلوگیری از ازدحام یا شلوغی خط ، مواد بسته بندی را باید به مقدار تولید روزانه وارد سالن کرد و انبارش و

                نگهداری آن به طور مناسبی انجام شود .

9-10-7- کلیه امکانات کارگری نظیر رخت‌کن‌ها ، توالت‌ها ، غذاخوری و استراحت‌گاه کارگران باید به طور مرتب در طول

                 روز تمیز شوند .

9-11- اعلامیه بهداشتی

   واحدهای فرآوری موادغذایی باید توصیه‌های بهداشتی زیر را در قالب اعلامیه یا اطلاعیه بهداشتی نوشته و در جایی که به رویت کلیه کارکنان می‌رسد نصب کنند . اعلامیه بهداشتی باید موارد زیر را شامل شود :

    • هر روز لباس تمیز بپوشید .
    • هنگام جابجایی ، فرآوری و نگهداری موادغذایی از تماس دست با بینی ، دهان ، موی سر و پوست خود پرهیز کنید .
    • در کارخانه سیگار نکشید .
    • روی موادغذایی یا مواد خام به طور مستقیم عطسه یا سرفه نکنید . دست‌های خود را بعد از سرفه یا عطسه کردن بشویید .
    • موی سر خود را با سربند مناسب بپوشانید .
    • استفاده از دستمال‌های شخصی پرهیز کرده و از دستمال‌های کاغذی یکبار مصرف استفاده کنید .
    • موی صورت خود را کوتاه نگهدارید .
    • بعد از پاک کردن بینی دست‌های خود را بشویید .
    • هنگام جابجایی و فرآوری موادغذایی از وسایل زینتی و جواهرآلات استفاده نکنید .
    • وسایل شخصی و یا ابزار کار را در جیب‌های لباس‌کار قرار ندهید .
    • افراد درگیر در جابجایی و فرآوری موادغذایی باید سالم و تندرست باشند .
    • لباس کار را خارج از محیط‌کار نپوشید .

10- بررسی شکایات و فراخوانی محصول

10-1- شکایات مشتری

10-1-1- کارخانه باید دارای یک برنامه بررسی شکایات مشتریان باشد . مسئول اجرای این برنامه نیز باید مشخص باشد . وی باید دارای دانش کافی و تجربه لازم باشد .

10-1-2- در شکایت‌های مربوط به کیفیت محصول ، مدیر کنترل کیفیت در مطالعه مشکل می‌تواند مشارکت داشته باشد .

10-1-3- کلیه شکایات مربوط به کنترل کیفیت باید ثبت و گزارش شود .

10-1-4- طبق یک برنامه زمان‌بندی شده باید شکایات را بررسی و اقدام موردنظر را اتخاذ کرد .

10-1-5- چنانچه یک بهر از محصول دارای مشکلی باشد اقدام لازم برای سایربهرها باید صورت گیرد .

10-1-6- اقدام اصلاحی باید مطابق با شکایت موردنظر و مقررات مراجع ذیصلاح باشد . اقدام اصلاحی باید ثبت و اجرا شود.

10-1-7- اقدام اصلاحی باید ضمن رفع شکایت از تکرار دوباره آن جلوگیری کند .

10-1-8- برای مراقبت از روند توزیع و مصرف باید از گزارش‌های مربوط به شکایات بهره گرفت . این گزارش‌ها باید به

                طور مرتب بازبینی شود . یافته‌ها باید به طور مرتب به مدیر یا رییس کارخانه اعلام شود .

10-2- فراخوانی موادغذایی

10-2-1- در صورت آلوده شدن ماده غذایی یا مشکوک بودن به سلامت آن برای مصرف انسانی باید آن را از بازار

               جمع‌آوری و یا به اصطلاح فراخواند .فراخوانی ماده غذایی ، محصول ناسالم را از دسترس مشتری دور کرده و به

               وی در خصوص خطاهای بهداشتی آگاهی می‌دهد . هنگام فراخوانی یک ماده غذایی پنج اصل زیر را باید مدنظر

               قرار داده و دنبال کرد .

    • عدم عرضه محصول مشکوک ؛
    • شناسایی و جداسازی محصول ناسالم ؛
    • تعیین محل توزیع و فروش محصول ؛
    • مطلع کردن مرجع ذیصلاح ؛
    • تعیین تکلیف محصول فراخوانده شده .

10-2-2- برای فراخوانی محصول ، کارخانه باید دارای برنامه باشد . طبق برنامه فراخوانی باید بتوان محصول را در هر زمان

                موردنیاز از بازار جمع کرد .

10-2-3- وظایف مدیریت کارخانه

   وظایف مدیر کارخانه در خصوص فراخوانی محصول را می‌توان به صورت زیر دسته‌بندی کرد :

    • شناسایی محصول مشکوک ؛
    • صدور مجوز فراخوانی محصول ؛
    • مطلع کردن مشتریان و مراجع بهداشتی ذیصلاح ؛
    • تحقیق و بررسی مشکل ایجاد شده ؛
    • تعیین تکلیف محصول فراخوانده شده ؛
    • مرور رویه‌های فراخوانی محصول ( سالی دوبار )
    • به روز کردن اطلاعات فراخوانی محصول ؛
    • اصلاح برنامه و رویه ایمنی موادغذایی .

10-2-4- وظایف مدیر تولید

   مدیر تولید باید وظایف زیر را در مورد فراخوانی محصول داشته باشد .

    • نگهداری اسناد و مدارک تولید ؛
    • تهیه و به روز کردن تلفن تماس کارکنان کلیدی و مراجع بهداشتی ؛
    • تعیین مقدار محصول فروخته شده ؛
    • تعیین شماره بهر ، تاریخ تولید و انقضا و سایر اطلاعات لازم ؛
    • تعیین محل عرضه محصول ؛
    • بررسی و تحقیق در مورد مشکل ایجاد شده .

10-2-5- مراحل فراخوانی محصول :

   فراخوانی محصول دارای مراحل مختلفی است که در زیر به آنها اشاره شده است . این مراحل باید در برنامه فراخوانی محصول کارخانه مدنظر قرار گیرند .

مرحله یک – در این مرحله باید ماهیت مشکل ایجاد شده مشخص شود . تصمیم‌گیری برای فراخوانی محصول بستگی به واقعیت‌های موجود داشته و برای این منظور بررسی دقیق همه اسناد و گزارش‌ها برای تحلیل اطلاعات ضروری است .

   به این منظور کلیه اطلاعات زیر را باید به طور جامع تهیه کرد :

    • چه نوع محصولی تولید شده است ؟
    • زمان تولید کی بوده است ؟
    • مقدار محصول تولید شده چقدر است ؟
    • مشکل کی اتفاق افتاده است ؟
    • محصول چگونه شناسایی شده است ؟
    • علت‌های احتمالی بروز مشکل چه بوده است ؟

مرحله دوم – در این مرحله خطر آلودگی محصول و اثر آن در جامعه باید ارزیابی شود . این ارزیابی باید به طور جامع انجام شود . ارزیابی انجام شده سه نتیجه زیر را در پی خواهد داشت .

    • اگر در مورد محصول ، خطر ایمنی وجود ندارد کاری انجام ندهید .
    • چنانچه محصول آلوده و یا مشکوک عرضه شده است آن را فرا بخوانید .
    • اگر محصول آلوده در چرخه توزیع است آن را برگردانید .

مرحله سوم – مقدار محصول و تاریخ تولید آن را مشخص کنید .

مرحله چهارم – محل فروش محصولات را مشخص کنید .

مرحله پنجم – کلیه مشتریان و توزیع کنندگان را مطلع کرده و برای جمع‌آوری و برگشت دادن محصول اقدام کنید .

مرحله ششم –  مرجع بهداشتی را مطلع کنید .

مرحله هفتم – مردم را از خطر احتمالی آگاه کنید .

مرحله هشتم –

    • یک اطلاعیه تهیه کرده و در جراید منتشر کنید .
    • در اطلاعیه فراخوانی باید جزییات محصول نظیر شماره بهر ، ماهیت نقص و عیب محصول ، شدت خطر و اقدام موردنظر گرفته شود .
    • محصول فراخوانده شده را جداسازی کنید و با شماره گذاری آن در محل جداگانه‌ای انبار کنید .
    • محصول را تعیین تکلیف کردن کنید .
    • در صورت موافقت مراجع بهداشتی می‌توان محصول فرا خوانده شده را دوباره فرآوری کرده و به مصرف انسانی رساند . در غیر این صورت آن را معدوم کرده و از این عملیات مراقبت کنید .

10-2-6-کلیه اقدام‌های انجام شده در خصوص فراخوانی محصول و نحوه تعیین تکلیف آن باید ثبت و مستند شود . 

10-2-7- مجری برنامه فراخوانی باید فرد ذیصلاحی باشد . افراد مطلع نیز باید وی را همراهی کنند . این مسئولیت‌ها باید

                جدای از مسئولیت‌های فروش یا بازاریابی باشد .

10-2-8- مجری برنامه باید با مرجع ذیصلاح ارتباط داشته باشد . در صورت پاسخگویی به جراید کارخانه باید دارای سخنگو   

                باشد .

 

 

 

                                                                                                       

    1. Cleaning In Place
نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

بهداشت صنعتی عمومی

مبانی بهداشت صنعتی

آگاهی عمومی بهداشت صنعتی

     ترجمه و گردآوری

        شرکت مهندسی و مشاوره

   محمود آسیاچی

گرما

سرما

اشعه مضر

نور مرئی

آلودگی هوا

مسمومیت حاد

مسمومیت مزمن

گرد وغبار

گاز و بخار

بلند نمودن و حمل بار

نحوه استفاده از وسائل حفاظت فردی

سروصدا

یکی از عوامل زیان آور محیط کار سروصدای بیش از حد حاصل از ماشین آلات و ابزار می باشد. 

کار کردن در محیط های پر سروصدا باعث ایجاد موارد زیر می شود:

لرزش(ارتعاش)

کارگران بسته به نوع کار و ابزار کار یا محلی که در آن کار می کنند ،ممکن است تمام بدن و یا اعضاء بخصوصی از بدنشان در معرض لرزش قرار گیرد .

گروهی که اعضاء بخصوصی از بدنشان (دستها و پاها)در معرض ارتعاش است مانند افرادی که با مته های بادی کار می کنند (معدنچیان)و یا نجار هایی که با اره برقی کار می کنند و همچنین گروهی نیز که تمام بدنشان در معرض ارتعاش است مانن رانندگان ماشینها دچار مشکلاتی می شوند که بصورت زیر بروز می نماید

کارگرانی که در مجاورت با گرما کار می کنند مانند کارگران شاغل در کنار کوره  ها،نانوایان،ریخته گرهاو… به دلیل حرارت زیاد محیط کار و عرق کردن بیش از حد مقدار زیادی از آب و املاح بدن خود را از دست میدهند و با مشکلاتی مثل گرفتگی عضلاتی،درد های شدید در عضلات دست و پا و شکم روبرو می گردند که به آنان توصیه می شود که:

عوارض دیگر عبارتند از:

1-خستگی مخصوص

شروع این عارضه به آهستگی پیدا می شود و شخص از سرگیجه و خستگی و ضعف عمومی شکایت می کنند.

2-گرمازدگی

این عارضه معمولاً در کارگرانی که زیر تابش مستقیم آفتاب کار می کنند،دیده می شود.

گرما زدگی بصورت ناگهانی ظاهر می شود و پوست بسیار گرم وخشک بوده و درجه حرارت بدن گاهی تا 45 درجه هم میرسد.

3-جوشهای گرمایی

کارگرانی که در محیط های گرم کار می کنند و رعایت بهداشت فردی را نمی نمایند مبتلا به جوشهای قرمز رنگ مخصوصی درروی قفسه سینه می شوند.

سرما

نمونه ای از کار گرانیکه در معرض سرما قراردارند عبارتند از:

1-کارگران راه داریها که در مسیر جاده های کوهستانی و مناطق سردسیر مشغول بکارند.

2-کارگران معدن.

3-کارگران سرد خانه.

4-کارگران کشاورزی و جنگلکاری.

مواجهه با سرما باعث ایجاد سرمازدگی در اعضاء بی حسی و کرخی ودر نهایت یخ زدگی و مرگ می شود.

اشعه های مضر

این نوع اشع ها به دو دسته تقسیم می شوند:

1-اشعه هایی که می توانند باعث تغییرات در سلولهای بدن شده و ایجاد سرطان کنند مانند اشعه ایکس و اشعه های حاصل از مواد رادیو اکتیو که در مراکزی مانند رادیو لوژی ها وجود دارد.

 

2-اشعه هایی که بطور معمول سرطانزا نبوده ولی عوارض و اختلالی در بدن ایجاد می کنند مانند نور مرئی،اشعه های مادون قرمز و ماورا بنفش .

 

نور مرئی(روشنایی)

تامین روشنایی کافی و مناسب در کارگاهها از مهمترین مسائل بوده که باید رعایت گردد.

تابش مستقیم و شدید نور به چشم باعث خیرگی چشم و از طرفی نور ناکافی موجب:

آلودگی هوا

 یکی دیگر از عوامل زیان آورو خطرآفرین برای کارگران مواد شیمیایی است که به صورت جامد،مایع وبخار و تحت عنوان ماده اولیه مورد استفاده قرار می گیرند ویا در جریان کار تولید می شوند.

هر یک از مواد شیمیایی دارای خطرات و زیانهایی است .درجه شدت یا ضعف زیان آوری این مواد به بستگی دارد.

نوع ماده شیمیایی :

بستگی به ترکیب ماده شیمیایی سمیت آن برای انسان متفاوت است .برخی مواد مانند پاراتیون (یکی از سموم دفع آفات نباتی)می تواند باعث مسمومیت شدید و حتی مرگ شود.

برخی دیگر از موادشیمیایی مانند مالاتیون(یکی دیگر از سموم دفع آفات نباتی)سمیت آن بسیار ناچیز و در صورت رعایت نکات بهداشتی در انسان هیچگونه مسمومیتی ایجاد نمی نماید و همچنین مواد شیمیایی مانند گاز دی اکسید کربن در حد معمول آن زیانی برای انسان ندارد ولی اگر مقدار آن در حدی افزایش یابد که جای اکسیژن موجود در هوا را بگیرد می تواند سبب خفگی و مرگ شود.

بنابراین باید:

راه ورود مواد شیمیایی به بدن تاثیر زیادی در بروز مسمومیت دارد .از نظر بهداشت حفره ها مهمترین راه ورود به مواد شیمیایی به بدن دستگاه تنفسی است .چرا که اولاً بسیاری از مواد در هوا پراکنده هستند و از طریق تنفس وارد بدن می شود و ثانیاً در صورت گذشتن از موانع تنفسی و رسیدن به کیسه های هوایی به راحتی جذب خون می شوند و آثار خود را بر بدن برجای میگذارند .مثلاً در اثر سمپاشی هوایی پاراتیون یکی از مناطق ایران جهت وزش باد بنحوی بوده است که باعث پراکنده شدن این ماده سمی در منطقه مسکونی شده و تعداد زیادی از مردم در اثر استنشاق ذرات این سم به هلاکت رسیده اند .مثال دیگر استنشاق بخارات حاصل از تینر ،بنزین و سایر حلالها است که می تواند فرد را دچار کم خونی نموده و بستگی به میزان ورود این مواد به بدن دچار اختلالات خفیف یا شدید عصبی ایجاد نماید.

البته برخی ماده شیمیایی از جمله سموم دفع آفات نباتی و حلالهای صنعتی علاوه بر آنکه می توانند از طریق تنفسی جذب خون شوند از طریق پوست نیز به راحتی جذب خون می شوند و آثار خود را ظاهر می سازند.

توصیه های بهداشتی درمانی در هنگام بروز مسمومیت حاد:

  • جستجوی خود سم یا قوطی سم یا آثار مصرف آن در محل و همچنین نوع آن.
  • توجه به نوع کمک های اولیه که در روی قوطی سم ذکر شده و انجام دستورات مزبور .
  • خارج کردن فرد مسموم از محل آلوده به سم و خارج کردن لباسهای آلوده و شستشوی کافی با آب و در صورت پاشیدن سم به چشم باید به مدت کافی چشمها را با آب شستشو داد.
  • اگر مسمومیت از طریق خوراکی اتفاق افتاده و مسموم به هوش است وادار به استفراق کنید.
  • اگر مسموم بیهوش است سر را طوری قرار دهید که به راحتی تنفس کنید و حلق و حنجره را پاک و تمیز نمائید.
  • تنظیم فرم ارجاع فوری و مسموم را بهمراه ظروف خالی سم و یا مشخصات ان به خانه بهداشت ارجاع دهید.

علائم مسمومیت مزمن:

تماس با حلالها:

عوارض حاصل از تماس با حلالها در مقادیر کم اما در مدت طولانی (مسمومیت مزمن)

  • تاثیر بر سلولهای عصبی که معمولاً به صورت اعتیاد ظاهر می گردد.
  • اختلال در عمل کبد و کلیه ها.
  • ترک خوردگی یا شقاق پوستی .
  • حساس شدن پوست .

راه پیشگیری از عوارض ناشی از تماس طولانی مدت با حلالها.

1-گرد و غبار:

گرد و غبار از آسیاب کردن مواد ،پرداخت کاری،کوبیدن و پر و خالی کردن کیسه های مواد آسیاب شده بوجود می آید.

توجه کنید:

2-دود فلزی یا دمه:

در اثر ذوب شدن جامدات ذراتی از آنها در هوا پراکنده می شود که به آن دود فلزی یا دمه می گویند.

توجه:

3- گاز و بخار:

برخی مایعات مانند تینر ،بنزین ،سایر حلالهای صنعتی اگر در ظرف درب باز باشد به سرعت تبخیر شده و بوی آنها کاملاً در فضای اتاق قابل تشخیص است.

برخی از گاز ها و بخارات دارای رنگ و بوئی می باشند مانند گاز کلر (سمی،بوی تند ،بارنگ سبز)و عده ای از گازها فاقد رنگ و بوی خاص می باشد بنابراین وجود آنها به آسانی حس نمی شود .این گازها در صورتی که خاصیت سمی داشته باشند ،بسیار خطرناکند.

توجه:

مجاری تنفسی مانعی در راه عبور و ورود گازها و بخارات به انتهای ریه نمی باشند.

علاوه بر خاصیت سمی برخی گازها و بخارات (مایعات قابل تبخیر)دو خاصیت دیگر:

باید مورد توجه قرار گیرد.

بطور کلی موادی برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های ناشی از کار با مواد شیمیایی و حوادث مربوطه باید در نظر گرفت بشرح زیر می باشد:

  • تعیین نوع یا کد ماده شیمیایی مورد مصرف.
  • در صورت وجود گرد و غبار مرطوب کردن محل یا عامل تولید گرد و غبار.
  • محصور کردن منابع تولید آلودگی و جدا کردن از قسمتهای دیگر.
  • استفاده از هواکش و تهویه محل(بصورت موضعی و عمومی ).
  • استفاده از وسایل حفاظت فردی مناسب.

بلند نمودن و حمل بار:

یکی از مهمترین مسائل کارگران در محیط های صنعتی ناراحتی های کمر و یا دیسک و عوارض آن برروی پاها می باشد که در این نواحی باعث محدودیت حرکت و فعالیت کارگر شده و نهایتاً منجر به غیبت از کار می شود.که در بعضی از مواقع یکی از مهمترین عوامل از کار افتادگی کارگر به حساب می آید

بنابراین در مورد بلند نمودن بار باید اصول زیر مد نظر قرار دارد:

1-نگه داشتن چانه به طرف داخل

2- نزدیک شدن بار

3-نگه داشتن پشت بدن به حالت صاف و خم نمودن زانو به جای خم کردن پشت وکمر

4-محکم گرفتن بار (تعبیعه دسته در بار)

5-برهم زدن تعادل در بار با استفاده نیروی وزن بدن

6-بلند نمودن بار با استفاده از پا تا جائیکه ممکن است

 

 

منابع و ماخذ

  • مجموعه آموزشی بهداشت حرفه ای معاونت بهدا شتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی1376
  • خبر نامه مرکز بهداشت و ایمنی کارخانه سیمان اردبیل.
نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

برند چیست

طی دو دهه اخیر در کشور ما تعاریف و تعابیر متفاوتی از برند ارائه گردیده است و هر سازمان و گروهی تعریف مخصوص به خود را از برند و برندینگ ارائه نموده است . در این یادداشت سعی میکنیم تعاریف و توضیحات بین المللی در خصوص برند و اصول کلی نام گذاری یک برند را تشریح نماییم .
طبق تعریف ارائه شده از طرف انجمن بازاریابی امریکا ، برند عبارت است از : (( نام ، واژه ، علامت ، نماد ، طرح یا ترکیبی از تمامی این عناصر که بمنظور شناسایی کالاها و خدمات یک فروشنده و یا فروشندگان با هدف ایجاد تمایز در عرصه رقابت مورد استفاده قرار میگیرد .)) شاید تحلیل تعریف ارائه شده که قالبی استاندارد و جهانی بخود گرفته است ، بتواند تعابیر شخصی ارائه شده از طرف سازمانها و افراد در خصوص برند را تا حدی تصحیح نماید . در اینجا ابتدا انواع نام گذاری را تشریح نموده و در یادداشتهای بعدی نکات دیگر این تعریف را تحلیل مینمائیم .

انواع نام گذاری برند :
نامگذاری یک برند اولین گام و اقدام مالکان برند (تولیدی یا خدماتی) میباشد . آنان باید تصمیم بگیرند که قصد دارند تمایز خود را به چه شکل ، عنوان و یا تصویری به مشتریان بشناسانند و سالیان متوالی در ذهن و ادراک مشتریانشان باقی بمانند . زیرا طبق تعریف برند شما باید از طریق ایجاد تمایز و تبلیغات هدفمند ، برند خود را در ادراک ذهنی مشتریان حک نمائید .
توجه داشته باشید که مشتریان در هنگام خرید هر کالا یا خدماتی ابتدا پس ازاحساس نیاز ، به ادراک ذهنی خود مراجعه کرده و صندقچه حافظه خود را جستجو میکنند سپس اولین و قویترین نام یا برندی را که بخاطر بیاورند( همراه با تعاریف ، مزایا ، معایب ، توصیه های دیگران ، تبلیغات سازمان و غیره ) اقدام به جستجوی کالا و خرید آن میکنند .

در اینجا روشهای متداول در نامگذاری برندها را بررسی مینمائیم . البته شما میتوانید در همین ابتدای راه و در زمان نامگذاری تمایز خود را نسبت به رقبا به رخ آنها کشیده و تبلیغ خود را شروع کنید .در نتیجه یکی از مهمترین اصول در نامگذاری برندها ، توجه و بکارگیری وجه
تمایز میباشد . انواع روشهای متداول نامگذاری عبارتند از :

1. نام بنیان گذاران :
نام برخی از برندها براساس نام بنیان گذارانشان میباشد .این نوع نام گذاری در مواقعه ای کاربرد دارد که تخصص و تبحر فرد سازنده یا خالق خدمات در جامعه مشتریان از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و وی خوشنام باشد ، در غیر اینصورت نتیجه عکس دارد . مانند پورشه که در زمان خود یکی از بهترین طراحهای خودرو در آلمان بود و سابقه درخشان او در کارخانه بنز از او یک چهره مطرح در این زمینه ساخته بود .

2. نام مکان :
برخی مکانها یادآور ویژگیهای خاص در ذهن مشتریان میشود مانند دیترویت در امریکا که تداعی صنعت و فلز و خودرو است و یا کلاردشت که تداعی آرامش سرسبزی و تفریح و دریا است و یا شاندیز که تداعی کننده کباب ششلیک است.
توجه داشته باشید که هنگام استفاده از این روش برای نام گذاری یک برند ، باید کالا یا خدمت ارائه شده توسط ما با تداعیات نام مکان هم سو بوده و در راستای انتظارات و نیاز های مشتری از آن نام باشد در غیر اینصورت به ضد تبلیغ تبدیل میشود. بعنوان مثال نام سورن خیاطی با برند رامسر نمیتواند جای زیادی در ذهن مشتری باز نماید و بیشتر باعث تمسخر میگردد. ولی میتوانید از نامهایی مانند : عسل خوانسار ، کولر توچال ، پارک آبی دریا و غیره استفاده نمایید.

3. نام حیوانات :
یکی دیگر از روشهای نامگذاری برند ها استفاده از نام حیوانات است.(پستانداران ، خزندکان ، پرندگان ، دریایی ها ، دوزیستان) مجددا یادآور میشوم که ویژگی حیوان انتخابی باید تمایز محصول یا خدمت شما را برجسته نماید و حس برتری حیوان فوق را در مشتری تداعی نماید.مانند پوشاک پوما که تداعی سرعت و قدرت پلنگ است و یا سایر برند های معرف مانند: هواپیمایی هما ، دوربین عقاب و لوازم ورزشی تایگر.

4. نام میوه ها :
همانند نام گذاری برند ها با نام حیوانات میباشد و باید ویژگیهای محصول یا خدمات با نام و خصوصیات میوه مورد نظر همخوانی داشته باشد.مانند رستوران گلابی(شیرین و راحت) و یا کازینو توت فرنگی در لاس وگاس(ترش و شیرین کنایه از برد و باخت) ویا نرم افزار هلو(تداعی کار راحت)
5. ویژگیهای محصول :
یکی از روشهای اولیه و متداول نام گذاری برندها ، استفاده از ویژگی و خصوصیات و یا وجه تمایز محصول در نام گذاری آن است. در این روش دقت کنید که ویژگی محصول که از آن در نام گذاری استفاده کرده اید بخوبی در محصول یا خدمات شما قابل درک توسط مشتری باشد زیرا در غیر اینصورت نام برند شما به یک ضد تبلیغ تبدیل میشود. در این گونه نام گذاری ها ، سازمانها با هر هزینه و روشی از وجه تمایز خود حفاظت و مراقبت می نمایند. مانند دستمال کاغذی لطیف و باطری Duracell. ، کولر آبی آرامش

6. نشاندهنده پرستیژ :
این نوع از نام گذاری برند بر اساس ویژگی و یا ارزشی است که محصول یا خدمات در مشتری ایجاد میکند.در واقع با این روش نام گذاری سعی می کنیم به مشتریان بقبولانیم که ویژگیهای محصول ما در شما نیز تمایز ایجاد می کند.مانند لوازم خانگی آنتیک ، نوشابه red bull ، شهرک پزشکان

7. تصاویر :
برخی شرکتها نام خود را از طریق تصاویر و اشکال مختلف (حیوانات ، میوه ها ، شکل های طراحی شده و غیره) که در کنار نامشان و تواما با آن میباشد تبلیغ کرده و برند خود را بیشتر با یک شکل و یا تصویر به مشتریان معرفی می کنند. مانند لوگوی یاهو یا آرم بنز

8. نامهای مخفف :
برخی شرکتها نیز برند خود را با حروف مخفف به جامعه مشتریان معرفی می نمایند.در مواقعی که نام شرکت طولانی میباشد ، استفاده از این روش برند سازی مفید است.زیرا یکی از اصول نام گذاری کوتاه بودن و ساده بودن تلفظ آن است.برخی از برند های مخفف معروف دنیا عبارتند از : GM- BMW- H&P و برند های ایرانی مانند استصنا (انجمن سازندگان تجهیزات صنایع نفت ایران) صا ایران(صنایع الکترونیک ایران)حساب بانکی شمس(شبکه – -مجازی سپه)

نوشته شده در دیدگاه‌تان را بنویسید

تعریف مدیریت برند چیست؟ویژگیهای تخصصی مدیر برند چیست؟

مدیریت برند
هر سازمانی برای مدیریت برند محصولات و خدمات تحت پوشش برند خود نیازمند توجه به اصول مدیریت برند میباشد.یکی از مهمترین ارکان برند یک سازمان ، مدیر برند آن سازمان میباشد .
مدیر برند فردی است جامع الشرایط با تخصص های متنوع ، او باید در خصوص مدیریت بازاریابی و فروش ، جامعه شناسی ، محصول شناسی و محیط رقابت سازمان اطلاعات جامع وکافی داشته باشد و همچنین باید نکات ذیل را مد نظر قرار بدهد:

  1.  انتخاب نام برند
  2.  وظایف کلی مدیریت (برنامه ریزی ، سازماندهی ، هماهنگی ، کنترل و رهبری)
  3.  تحقق نقش برند برای مصرف کنندگان
  4.  کنترل نقش برند توسط تولید کننده (سازمان)
  5.  ویژگیهای تخصصی مدیر برند

در ادامه هر یک از نکات فوق الذکر که میتواند نقش بسیار مهمی در موفقیت یا شکست یک برند داشته باشد را تشریح میکنیم.

1-انتخاب نام برند :
اولین گام از مجموعه نکات مورد توجه مدیران برند ، انتخاب نام مناسب برند میباشد. دریادداشتهای قبلی برخی نکات مهم در نامگذاری برندها را یادآوری نمودیم ولی در این یادداشت خاطر نشان می گردد که علاوه بر اصول ذکر شده در نام گذاری باید توجه گردد که:

  • نام برند کوتاه باشد تا بهتر به ذهن مشتری سپرده شود.
  • نام برند ساده باشد و به راحت تلفظ گردد.
  • نام برند باید راحت بوده و تلفظ آن فقط به یک طریق ممکن باشد و مهمتر آنکه در گویش شکسته نشود.
  • نام برند نباید منفی و ناهنجار باشد و ضمنا ارزشهای جامعه و عرف را زیر سوال نبرد.
  • نام برند باید قابل معرفی در رسانه ها و جراید بوده و بتوان آن را در بین مشتریان مطرح نمود.

 

2- وظایف کلی مدیریت :
مدیر برند باید در خصوص وظایف کلی مدیریت که شامل برنامه ریزی ، سازماندهی ،هماهنگی ، کنترل و رهبری دارای دانش و تجربه علمی و عملی باشد زیرا در تمام مراحل پیدایش توسعه و ماندگاری یک برند بطور مداوم نیاز به توانایی های مدیریت میباشد . زیرا مدیران برند همیشه در حال برنامه ریزی برای بازارها و سازماندهی جهت اجرای برنامه های برند خود میباشند.

 

مدیریت برند-مدیر برند-مدیر برند کیست؟

 

3- نقش برند برای مصرف کننده :
مصرف کنندگان از برندهای خود انتظاراتی دارند و برند ارائه شده در قالب کالا یا خدمات میباید نقش خود را در چارچوب تحقق انتظارات مشتریان برآورده نمایداهم نقش های موردانتظار مصرف کنندگان عبارتند از:

  • ابزاری نمادین جهت شناسایی محصول مورد انتظار
  • نمادی که نشان دهنده مسئولیت پذیری ارائه دهنده محصول یا خدمات است.
  • تضمین کننده ریسک خرید مشتری و کاهش آن (ریسک)
  • برند موجب کاهش هزینه های تحقیق و جستجوی محصول میگردد .
  • برند نشاندهنده ایجاد تعهد و ارتباط نزدیک مابین سازمان و مشتریان است.
  • یکی از نقش های برند ، تضمین کیفیت و ایجاد اطمینان در مشتریان میباشد.

4- کنترل نقش برند برای تولید کننده :
یکی دیگر از نکات مهم که باید مورد توجه مدیر برند قرار گیرد ، این است که برند ایجاد شده نقش مثمرثمری برای تولید کننده(سازنده ) آن بازی کند . مدیر برند باید بطور مداوم وسازنده بازار مصرف برند را کنترل نموده و اطمینان حاصل نماید که نکات و نقشهای مورد
انتظار تولید کننده و مالک برند بخوبی توسط مشتریان درک شده است و در صورت لزوم عوامل و پارامترهای مهم در ایجاد نقشها را به سازمان یاد آوری نموده و از تحقق پارامترهای ذیل اطمینان حاصل نماید.

  • برند باید موجب خرید راحت تر و بیشتر مشتریان گردد .
  • برند باید تولید ، اختراع ویا مالکیت معنوی تولید کننده آن را حفظ نماید .
  • برند باید سطح کیفیت قابل اطمینان تولید کننده آن را به رخ مشتریان بکشاند .
  •  برند باید نشانگر ویژگیهای منحصر بفرد سازمان سازنده آن باشد .
  • یکی از نقش های مهم برند برای سازندگانشان این است که توسط آن میتوان محصول یا محصولات خود را به مشتریان بشناسانیم.
  • برند موجب اثبات مزیت رقابتی برای مشتریان است.
  • برند ها موجب افزایش فروش و سودآوری سازمانها میباشند.

5- ویژگیهای تخصصی مدیر برند :
در ساختار برند سازی در سازمانها باید فردی با سمت مدیر برند که عموما وی را مالک برند میشناسند وجود داشته باشد . همانطور که گفته شد او فردی جامع الشرایط بوده و دانش های متفاوتی دارد و در خصوص تمام امور مربوطه به برند ساخته شده تصمیم گیری می نماید.

قابل ذکر است که اکثر شرکتهای کلاس جهانی برای هر یک از برند های خود یک مدیر برند در نظر می گیرند . ولی در هر صورت مدیر برند علاوه بر وظایف ذکر شده در ابتدای این یادداشت می باید ویژگیهای تخصصی ذیل را دارا باشد.

  • مطالعه و شناسایی عمیق محیط کسب و کار ، توانایی سازمان ، ویژگیهای محصول ، رقبا و مشتریان
  • صرف تمام انرژی و زمان خود برای رشد برند و اخذ تصمیمات مهم در خصوص فعالیتهای برند.
  • توانایی تحلیل بازار و موقعیت محصول و انتخاب بهترین آمیخته بازاریابی برای هر یک از بازارهای محصول (برند)
  • توانایی ایده پردازی و تحلیل ایده های دیگران در خصوص برند.
  • تحمل شرایط سخت و تصمیم گیر های سریع
  • بکارگیری توان سازمان جهت موفقیت برند.
  • توانایی ایجاد ارتباط موثر و مهارتهای بازاریابی
  • توانایی تصمیم گیری در شرایط سخت برای چندین موضوع پیوسته یا غیر پیوسته در خصوص برند وآن هم بطور همزمان

در خاتمه یاد آور میشوم که مدیران برند افراد توانا و قدرتمندی در سازمان بوده و در هر لحظه توانایی تشکیل جلسه و گردآوری مدیران مرتبط با تولید و خلق برند به دور یک میز را دارند .